Anderson met vermaak én boodschap

Pop Laurie Anderson/Noord Ned. Orkest, 31/10 en 1/11 Oosterpoort Groningen. Radio 6, 7, 14/1 22 u. ***

Laurie Anderson (61) weet hoe ze moet entertainen. Maar op het Americans Festival in Groningen maakte ze dit weekend ook duidelijk dat het haar om méér gaat dan vermaak. Ze wil een boodschap overbrengen: hoe de VS in moreel verval zijn geraakt, onderdanen klein houden en landen verwoesten. Gelukkig verpakt ze die thema’s in humor en poëzie.

Anderson verwierf binnen de avantgarde-pop bekendheid met elektronische technieken, toegepast voor stem en instrument. Bij haar twee optredens in de Oosterpoort waren sfeervolle klankvelden en ingetogen ‘groove electronics’ de dragers van haar gesproken en gezongen commentaar.

Met het Noord Nederlands Orkest, medeorganisator van het festival, bracht ze vrijdag de wereldpremière van Requiem for my brothers and sisters, wat neerkwam op een voice-over bij Arvo Pärts Fratres voor strijkorkest. Boven de ritualistische akkoorden declameerde Anderson met een elektronisch verlaagde stem melancholische poëzie over Amerika, ‘my country in ruins’, over jeugdherinneringen en de betekenis van tijd.

Tekstueel al even prikkelend bleek Andersons Amelia Earhart (2000), gebaseerd op het logboek van de legendarische pilote die een fatale poging deed de wereld rond te vliegen. Anderson manipuleert haar elektrische viool met echo-effecten, wat fascinerende geluidjes oplevert. Helaas gaan die slecht samen met de weeïge muziek van het strijkorkest; orkestcompositie is niet haar sterkste kant.

Het meest op dreef is Anderson met haar eigen driekoppige ensemble, zoals bleek in de avondvullende song-cyclus Homeland, onderdeel van een wereldtournee. Altijd is er die bedwelmende atmosfeer van keyboardakkoorden, afgewisseld met instrumentale intermezzi voor viool, gitaar en keyboard. Alleen tijdens de hit Only an expert wordt de beat er ingezet. Tegen het einde volgde ook een kort gastoptreden van Andersons echtgenoot Lou Reed (66), maar zijn aandeel bleek slordig uitgewerkt: Reeds stemgeluid en gitaarloopjes mengden niet met Andersons subtiliteiten, en vormden zo een inbreuk op het hechte ensemble.

Het Noord Nederlands Orkest bracht naast Anderson nog twee hedendaagse Amerikanen wier werk overlapt met de populaire cultuur. De luidruchtigste was Michael Gordon. Hij liet zich voor Dystopia (2007) inspireren door de snelwegen in Los Angeles; in een half uur durende uitputtingsslag slibt het klankbeeld voortdurend dicht. For your eyes only (1989) van John Zorn imponeerde als vroege uiting van zapcultuur. Kasper de Roo leidde het orkest voortreffelijk in de montage van talloze stijlfiguren. Vormloos maar boeiend, net als de Orchestral variations met een heggenschaar als instrument.