Zigzag over de wereld

Toen fotograaf Dirk Buwalda (1947) in 2006 van de oncoloog te horen kreeg dat hij een dodelijke ziekte heeft, begon hij zijn artistieke nalatenschap op te maken. Wat had hij nou eigenlijk allemaal vastgelegd tijdens de veertig jaar dat hij voor een reeks van tijdschriften door binnen- en buitenland was getrokken? Zes maanden was de fotograaf vervolgens zoet met het inventariseren van alle ordners en hangmappen vol afdrukken en negatieven.

„In eerste instantie ging het me bij de selectie puur om de schoonheid van de foto’s. Later ontstond het verhaal. Dat ik veel van het een en weinig van het ander had gefotografeerd. Veel grootouders met kleinkinderen, moeders die een kind omhelzen. En de foto’s in Ecuador waren identiek aan de beelden uit Ghana of Volendam. Zo ontstond het idee dat mensen overal hetzelfde zijn. Een World Press Photo kun je dus winnen met een foto van om de hoek.”

De zieke Buwalda heeft de afgelopen maanden gewerkt aan het samenstellen van het fotoboek Ver weg om de hoek dat vandaag in zijn woonplaats Edam wordt gepresenteerd. „Het vervaardigen van het boek is een medicijn dat me op de been hield.” De productie is bekostigd door vrienden en bekenden. Zij moesten vooraf voor een bedrag van 500 euro een boek bestellen. „En van de foto die ze het mooiste vinden krijgen ze een gesigneerde afdruk.”

Het thema is leven en dood en wordt in het boek in allerlei gedaantes opgediend. In het begin zie je een foto van een begrafenis in Volendam. Een stoet begeleidt de kist van een van de jongens die om het leven kwam bij de brand in café ’t Hemeltje in de nieuwjaarsnacht van 2000 op 2001. Naast de laatste passen staat een foto van de eerste passen die zijn dochtertje Katrien zet op een strand in Portugal.

‘Je springt van het een naar het andere”, noemt Buwalda het. Dan zie je een op een vuilnisbelt in El Salvador gedumpt lijk van een vrouw en dan tuur je naar een minuscuul couveusekindje. Leeuwen in Afrika staan naast een Magelhaen-pinguïn die wordt opgepeuzeld in Punta Tombo in Patagonië.

Er is ook een reeks foto’s over mensen in klederdracht. Mensen zijn het „allergrootste collectieve kunstwerk. Vanaf het moment dat hij rechtop loopt heeft hij zich, gedreven door geloof of ijdelheid, versierd”, zegt Buwalda.

Maar soms is de dracht een dwangbuis. Een foto toont het hoofd van een vrouw met boerka. In de begeleidende tekst beschrijft Buwalda zijn woede. „Zou de goede Allah de vrouw hebben toegefluisterd: ‘Ach, trek deze gevangenistent eens aan, het staat je zo leuk’. Toen ik haar zag schaamde ik me man te zijn.”

Het is een van de weinige keren dat de fotograaf kwaad is. Het boek is vooral een „zigzag wereldreis”, zoals hij het noemt. „En om bij het leven te eindigen, moest ik bij de dood beginnen.” Op de laatste foto staat peuter Katrien die naar haar pasgeboren broertje Thomas kijkt.

Ver weg om de hoek, Uitgeverij De Verbeelding, Amsterdam. ISBN 978-90-78909-05-7