Ze gaan er echt niet beter van schrijven en spellen

Scholen, leerlingen en docenten verzetten zich tegen de strengere eisen voor het eindexamen. Alweer een nieuwe regel uit Den Haag. „Alsof het ónze zesjescultuur is.”

Het nieuws was vorige week een beetje ondergesneeuwd. Toen waren stakingen in het onderwijs belangrijker. Maar nu het stof over de werkdruk voor leraren enigszins is opgetrokken, rest een nieuw strijdpunt voor scholen: de verscherpte eisen voor de examens in vmbo, havo en vwo.

Voor zwarte scholen zijn de nieuwe regels een ramp, zegt Bart Engbers, rector van het ‘zwarte’ Vader Rijn College in Utrecht. „Op het vmbo halen veel allochtone leerlingen momenteel vaak onvoldoendes op taal, terwijl ze hun stinkende best doen. Ik vrees een dramatische verslechtering van de slagingskansen.”

Maar ook ‘witte’ scholen verzetten zich tegen de nieuwe eisen. Daar is het knelpunt wiskunde, zegt Pieter Koopman, wiskundeleraar van het Montessori Lyceum in Amsterdam. „Een kwart van de leerlingen die hier binnenkomen, heeft diverse onderdelen van het rekenen helemaal niet op de basisschool gehad.” Die moeten worden bijgespijkerd en dat kost veel tijd. Tijd die je niet voor andere vakken kan gebruiken.

Wat is er aan de hand?

Vanaf 2011/2012 mogen eindexamenkandidaten nog maar één onvoldoende halen voor de vakken wiskunde, Engels en Nederlands. Bovendien moeten de scholieren gemiddeld een voldoende halen voor hun centraal schriftelijk examen. Ze mogen onvoldoendes op hun centraal examen niet meer compenseren met hoge cijfers voor de schoolexamens, zo liet het ministerie onlangs weten.

Alweer een oekaze uit Den Haag, zeggen ze op het Montessori Lyceum in Amsterdam. De commissie-Dijsselbloem, die de onderwijsvernieuwingen van de afgelopen twintig jaar heeft onderzocht, adviseerde begin dit jaar het onderwijs even met rust te laten, zegt rector Wiebe Brouwer. „Maar de inkt van het rapport was nog niet droog, of daar kwamen de gratis schoolboeken en nu dit weer.”

Maar even los daarvan.

Wordt de kwaliteit van het onderwijs nu écht beter van de nieuwe examenregels? Nee, zegt Anouk ten Peeze, docente Nederlands op het Montessori. „Je hoort voortdurend de klacht dat leerlingen niet meer kunnen spellen en schrijven. En dat ze geen literatuur meer kennen. Maar dát wordt door deze nieuwe regel niet beter.” Schrijven en spellen zit namelijk niet in het centraal schriftelijk. Hetzelfde geldt voor Engels, zegt rector Brouwer. „Spreken, schrijven en literatuur wordt vanaf nu in feite minder gewaardeerd.”

Werkgeversorganisatie VO-raad is bang dat de nieuwe maatregelen zullen leiden tot „talentverspilling” omdat meisjes niet meer zullen durven kiezen voor wiskunde B. Onderbouwdirecteur havo/vwo van het Graaf Huyn College in Geleen, Lucien Kester, denkt dat door de nieuwe regels veel minder scholieren naar de universiteit kunnen. Neem vwo’ers die heel goed zijn in Engels, maar een ramp zijn in wiskunde, zegt Kester. „Die moeten nu misschien naar havo en hbo. Die ontneem je een ontwikkeling, terwijl ze wel een studie Engels aan zouden kunnen.”

Allert de Geus heeft weer een ander probleem met de exameneisen. Hij is bang dat er niet voldoende docenten zijn om leerlingen erop voor te bereiden. Hij is directeur van De Docentenbank, een werving en selectiebureau voor het onderwijs. „Juist voor Nederlands, wiskunde en Engels is momenteel het lerarentekort het grootst. Dat stelt de nieuwe eisen in een heel ander daglicht.”

Leraar aardrijkskunde Roeland van Westerop van het Goudse Leo Vroman College vindt de nieuwe regels een motie van wantrouwen tegen docenten. „Alsof wij geen goede schoolexamens zouden kunnen maken. Dat steekt wel.” Het ministerie had beter een tweede, strenge, correctie voor schoolexamens kunnen instellen in plaats van de eisen voor het centraal schriftelijk te verscherpen, vindt Van Westerop. „Maar dat kost geld. Het verhogen van eisen voor cijfers is goedkoper.”

Leerlinge Roos Brouwer (14) van het Montessori Lyceum heeft sinds de nieuwe eisen bekend zijn gemaakt, besloten harder te gaan werken aan wiskunde. Dat is het probleem niet. Ze maakt zich echter wel boos over de „omgekeerde” manier waarop het ministerie beleid maakt. „In plaats van ons beter onderwijs te geven, gaan ze de examens moeilijker maken. Wíj moeten meer doen. Ze doen alsof het ónze zesjescultuur is.”

Werkgeversorganisatie VO-raad wil een onderhoud met het ministerie over de bezwaren. Rector Engbers wil met het ministerie bespreken of zwarte scholen wellicht een soepeler regime kunnen krijgen. Dat ze bijvoorbeeld in minder vakken dan nu gebeurt, centrale examens gaan afnemen.

Het is de vraag of dat erdoor komt. De politiek is namelijk positief over de nieuwe eisen, met CDA, VVD en D66 voorop. Zij roemen de verantwoordelijke staatssecretaris Van Bijsterveldt (Onderwijs, CDA) om haar daadkracht. Ook het hoger onderwijs en de Onderwijsraad zijn positief. Half november mag de Kamer het zeggen.