Schedel Hirst is fabelachtig

Tentoonstelling Damien Hirst: For the Love of God. T/m 15 dec in het Rijksmuseum, Amsterdam. Dagelijks 9-18u, vr 9-20u30. Inl: www.rijksmuseum.nl

Het gebeurt niet vaak dat de verwachtingen voor één enkel kunstwerk zo hooggespannen zijn. Al weken domineert de diamanten schedel van de Britse kunstenaar Damien Hirst de pagina’s van kranten, al dan niet geridiculiseerd in spotprenten. Vanaf het moment dat bekend werd dat For the Love of God naar het Rijksmuseum zou komen, barstte de discussie los. Het ding werd patserig genoemd, een gimmick, een discobal van 73 miljoen.

Maar het moet gezegd: als je, via een aardedonker gangetje, de verduisterde zaal betreedt waar For the Love of God is opgesteld, dan kun je niet anders dan je in opperste bewondering aan het ding vergapen. Als een onbereikbare schat ligt de schedel in een glazen kubus, prachtig uitgelicht, waardoor het lijkt of hij van binnenuit straalt. Als je erlangs loopt, fonkelen de 8.601 diamanten er hevig op los, in de meest onwaarschijnlijke kleuren: oranje, blauw, groen, paars. Gehypnotiseerd kijk je naar de holle oogkassen, die ook zijn ingelegd met diamanten, waardoor het lijkt of ze je toch twinkelend aankijken. Opeens doet de vraag wat het ding waard is er niet meer toe. Dit is een fabelachtig kunstwerk, dat zijn gelijke niet kent.

In de naastliggende zaal heeft Hirst een selectie gemaakt van zestien schilderijen uit de collectie van het Rijksmuseum. Volgens het museum is die keuze op zichzelf op te vatten als een kunstwerk, een installatie, maar dat is overdreven. Hirst stelde een net zaaltje samen dat een vrij willekeurige indruk maakt en dat is voorzien van grappige, maar niet al te diepgravende commentaren. Over Johan van Oldenbarnevelt, afgebeeld op een schilderij van Cornelis Saftleven, zegt Hirst dat hij waarschijnlijk te veel paddo’s heeft gebruikt. En bij Het toilet van Jan Steen schrijft hij dat dit altijd een goed onderwerp voor een schilderij zal blijven, „vrouwen of mannen die zich uitkleden”.

Het Rijksmuseum buit intussen de hype rond For the Love of God maximaal uit. Er is een ‘Hirst Space’ ingericht, waar het publiek in een klein studiootje zijn mening kan geven over het kunstwerk. Die wordt dan vervolgens op de website fortheloveofgod.nl geplaatst. En natuurlijk zijn er de onvermijdelijke T-shirts, petten en sleutelhangers van de schedel te koop. In het geval van Hirst is al die merchandise wel weer toepasselijk. Hij is immers de kunstenaar die, met dank aan Andy Warhol, bewezen heeft dat kunst en commercie heel goed samen kunnen gaan.