'Nu al voel je het groeiend optimisme'

Muziek werd het symbool van de kracht van zwarte Amerikanen. Soulzanger John Legend ziet Obama als rolmodel voor jongeren. „Barack is wijs , maar ook zwart en cool.”

Als Obama wordt gekozen als eerste Afro-Amerikaanse president in de Amerikaanse geschiedenis, is er ook een psychologisch effect. Bij zwarte Amerikanen zal de verkiezing invloed hebben op zijn gevoel van zelfbewustzijn. En die veranderde gemoedstoestand kan doorwerken in de zwarte muziek.

Een politieke verandering heeft in de VS al eerder een muzikale revolutie veroorzaakt. Die voltrok zich begin jaren zestig, toen Martin Luther King de burgerrechtenbeweging aanvoerde. In de voetsporen van Dr. King volgde een lange reeks muzikanten, zoals Sam Cooke, Otis Redding, Aretha Franklin, James Brown. Kings politieke boodschap van ‘hoop en verandering’ kreeg een lyrische vertaling in liedjes als A Change Is Gonna Come (Sam Cooke), Respect (Aretha Franklin) en Say It Loud: I’m Black And I’m Proud (James Brown). Zo was de soulrevolutie van de vroege jaren zestig de vrucht van het nieuwe elan en vertrouwen dat Kings succes bij de zwarte bevolking had teweeg gebracht.

En die vruchtbaarheid was wederzijds. Dankzij de steun van zangers als Mahalia Jackson en Sam Cooke hielden King en zijn medestanders de moed erin. Want, schrijft professor Craig Werner in zijn studie A Change Is Gonna Come. Music, Race and The Soul of America (2006), de strijders van de burgerrechtenbeweging voerden hun campagnes onder gevaarlijke omstandigheden. In de zuidelijke staten werden leden van de beweging bedreigd, mishandeld en soms vermoord.

Gospelzangeres Mahalia Jackson vertelde later hoe zwarte demonstranten bijvoorbeeld in 1961, tijdens een bijeenkomst in Montgomery, Alabama, werden opgewacht met bommen en brandende auto’s. Ondanks de dreiging stroomden de actievoerders samen in een kerk, waar hymnes en gospels werden gezongen. Muziek werd het symbool van de gezamenlijke kracht. Niet alleen door de betekenis van de woorden (als We Shall Overcome of Oh Freedom), maar ook door de cadans van het ritme en de vraag en antwoord-manier van zingen die de saamhorigheid benadrukken. Dr. King noemde muziek ‘de ziel van de beweging’. Dankzij de opkomst van soul-muziek, konden er exclusief zwarte platenmaatschappijen worden opgezet, zoals Stax en Motown. En dankzij Stax en Motown konden zwarte artiesten, als Marvin Gaye, Diana Ross, Smokey Robinson en The Tempations, de overstap maakten van de beperkte r&b-hitparades naar de pophitparades, en zo een groot, ook wit, publiek bereiken. Hun soul is nog altijd maatgevend: iedere nieuwe zanger in het soulidioom wordt vergeleken met de diep doorvoelde emotionaliteit van Otis Redding of Aretha Franklin.

Zou de verkiezing van Obama als president, straks net zo’n muzikale revolutie tot gevolg hebben als de vrijheidsstrijd van Dr. King begin jaren zestig? Ik vraag het aan John Legend, een soulzanger die de afgelopen vier jaar naam maakte. John Legend (1978, Springfield, Ohio) maakte twee cd’s met gesoigneerde salonsoul vol strijkers en glooiende koorzang, die hits opleverde als Ordinary People en Save Room. Vorige week verscheen zijn derde cd, Evolver, met daarop een nummer dat Legend speciaal schreef om de campagne te steunen. If You’re Out There. Legend zong het hymne-achtige lied live met een groot koor op de Democratische Conventie, afgelopen augustus in Denver.

Over de invloed van de mogelijke verkiezing van Obama, zegt hij: „Nu al voel je het groeiend optimisme en vertrouwen, in de Afro-Amerikaanse gemeenschap. Dat elan heeft gevolgen voor hoe we ons voelen, en dus ook voor de muziek. Het verschil met de jaren zestig, is dat er toen veel meer woede en gevoelens van onrechtvaardigheid heersten. De stemming is milder.”

Legend onderstreept het belang van Obama als rolmodel voor Afro-Amerikaanse jongeren. „Succesvolle zwarte mannen vond je tot nog toe vooral in de wereld van sport en entertainment. Nu is er eindelijk ook een politieke held”, zegt hij. „Als Barack straks wint, betekent het dat er een man aan het hoofd van het land staat die niet alleen intelligent, wijs, kalm en welbespraakt is, maar ook nog eens zwart en cool. Dat is een combinatie van eigenschappen die jongeren in de verarmde binnensteden van Detroit, Chicago of Philadelphia bij hun leiders niet vaak tegenkomen.”

Volgens Legend had Obama's kandidatuur op zich al invloed op de stijl van de Afrikaans-Amerikaanse muzikanten. „Er is al meer optimisme in de muziek te horen.”

Op nieuwe cd is de stijl van Legends nummers elektronischer en hoekiger. Uitzondering is het lied voor Obama, If You’re Out There: in de vraag-antwoord-stijl van zingen is de aloude gospelstijl terug te horen. De boodschap is er één van hoop: ‘We can destroy hunger/ We can conquer hate/ Put down the arms and raise your voice/ We’re joining hands today.’. Was dit lied een bewuste verwijzing naar de jaren zestig, toen muziek als bindmiddel zo belangrijk was? „Toen ik het schreef, voelde ik dat het geschikt was voor een groot koor, dat in vraag en antwoord-stijl de zang uitvoert. Maar ik schrok terug voor de emotionele lading die dat zou geven. Alsof ik te opzichtig de emoties bij het publiek probeerde te bespelen. Maar ik dacht: dit is een hoopvol lied, daar moet ik me aan overgeven: mét kinderkoor, en een maximum aan gevoel.”

„Ik zong If You’re Out There gezongen op de Democratische Conventie met een koor. Het werkte. De boodschap van optimisme raakte een snaar bij de mensen.”