'Invloed VS neemt af, die van EU groeit'

De presidentscampagne heeft nauwelijks aandacht voor de afnemende invloed van de VS, zegt Parag Khanna, een jonge opinieleider met bewondering voor de EU.

Parag Khanna (31) is het soort intellectueel dat past bij het Amerika van Barack Obama. Geboren in India, opgegroeid in Verenigde Arabische Emiraten en Duitsland, en nu, als opinieleider en politiek adviseur, bezig aan een duizelingwekkende carrière.

Het internetmagazine Wired riep hem uit tot de slimste man van 2008, Esquire nam hem op in een lijst van de 75 invloedrijkste mensen in de nieuwe eeuw. Hij adviseerde de Amerikaanse troepen in Irak en Afghanistan, hij maakt interviews voor MTV. Hij was verbonden aan het progressieve Brookings instituut en de neutralere Council on Foreign Relations. En het boek waarin hij Amerika waarschuwt voor zijn snel afnemende invloed in de wereld, The Second World, werd dit voorjaar voorgepubliceerd in het zondagse magazine van The New York Times.

Parag Khanna, nu werkzaam bij de onafhankelijke New America Foundation in Washington, is kortom in alle opzichten een snelle jongen: het vraaggesprek heeft plaats als hij, net terug uit Beiroet, in een taxi op weg is naar een lezing in New Orleans.

Komt de verminderde mondiale invloed van de VS voldoende aan bod in de campagne?

„De werkelijkheid is dat je in de VS geen verkiezingen kunt winnen als je zegt dat Amerika op zijn retour is. Dus is het onvermijdelijk dat zowel Obama als McCain grijpen naar de bekende beelden – the greatest country in the world, shining city upon the hill. En beide kandidaten suggereren dat de Verenigde Staten de komende vier jaar hun leidende rol in de wereld kunnen herstellen. Het is nonsens. De wereld is allang gestopt zijn oren naar Amerika te laten hangen, en soms lijkt het erop dat alléén Amerika dat nog niet door heeft.”

De kredietcrisis als begin van het einde van supermacht Amerika?

„Het einde van het begin – het begin van het einde is jaren geleden al ingezet. Zonder dat Amerika het zich voldoende realiseerde hebben zich twee nieuwe supermachten gevormd: China en Europa. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat het einde van Amerika als supermacht nabij is. Onze invloed neemt af, die van China en Europa neemt toe – dat is de grote beweging.”

U schrijft bewonderend over de EU, hier een zeldzaamheid. Waarom?

„De EU wordt in de VS zwaar onderschat, vooral omdat mensen niet weten wat daar gaande is. Wij hebben in dit land nu eenmaal een soort algemene onwetendheid over andere culturen. Ik moet erbij zeggen dat de EU zichzelf ook niet erg verkoopt. En de Amerikaanse onderschatting is ook veroorzaakt omdat wij nu eenmaal gericht zijn op potentiële militaire macht.

„Maar het is na de afgelopen jaren wel duidelijk dat wij onze belangstelling zullen verleggen. Om A.J.P. Taylor te citeren: ‘If the goal of being a great power is to be able to fight a great war, the only way to remain a great power is not to fight one.’ Die les hebben we wel geleerd.

„En iedereen kan zien dat de invloed van de EU in de wereld alleen maar toeneemt. De EU heeft een duidelijk stabiliserend effect op Noord-Afrika, Turkije en Oost-Europa, en slaagt daarin zonder met militaire middelen te dreigen. Het potentieel van de Unie als politieke en economische leider is veel groter. Maar dan moet de Unie zich wel actiever gedragen op het wereldtoneel. Gezamenlijke ambassades openen, de diplomatieke inspanningen stroomlijnen. En zich, bijvoorbeeld inzake Georgië en Oekraïne, posities permitteren die niet noodzakelijk met die van de NAVO overeenkomen.”

Zal de kredietcrisis bijdragen aan een verhoogd aanzien van Europa in de VS?

„In mijn boek heb ik dit voorjaar al beschreven dat Amerika voor een supermacht onverdedigbare sociaal-economische verhoudingen heeft. Het zou voor elke supermacht gevaarlijk zijn als hij niet in staat is een betaalbare medische verzekering voor iedereen te regelen of te maken krijgt met een middenklasse die uit elkaar valt, om nog maar te zwijgen van het verslechterende onderwijs.

„Amerika wordt in de wereld – terecht – gezien als voorvechter van het gedereguleerde kapitalisme. Dat blijkt een dubieuze eer. En dat zal onze invloed verder schaden – de wereld is niet blind: iedereen kan zien dat we onszelf geweldig hebben overschat.

„Als het om regulering van de wereldeconomie gaat hebben de EU en China zich veel beter ontwikkeld. De VS moeten dat nog steeds ontdekken. Bush heeft een top belegd om te doen alsof Amerika hier een leidende rol te vervullen heeft. Maar hij zal merken dat Amerika in de rest van de wereld wordt gezien als veroorzaker van het probleem, niet als de meest voor de hand liggende partner om de oplossingen aan te dragen.”

De nieuwe Amerikaanse president, schreef u onlangs, kan zich het beste „uiterst bescheiden” opstellen in de wereld. U bedoelt?

„Dat we rekening houden met de rest van de wereld. Dat we luisteren en meedenken, zonder meteen te domineren. Dat we weer een land van diplomaten worden, in plaats van een land van militairen. Dat we een diplomatiek-industrieel complex creëren: een inspanning waarin we als land ook bedrijven en maatschappelijke organisaties betrekken, zoals dat in Europa gebruikelijker is.

„Maar eenvoudig zal het niet zijn. Ons ministerie van Buitenlandse Zaken functioneert zeer slecht; het is beter in dilettantisme dan in diplomatie. Dat is een ingesleten cultuur, en wie ook president wordt: het zal niet gemakkelijk zijn dat in één periode te veranderen.”