In Fictie

De actualiteit is vaak een spiegel van de kunst. In een serie over fictie bij de feiten deze keer Mulisch’ Siegfried in het licht van de commotie rondom Hitlers lievelingsgerecht.

Boter bij de vis. Het klinkt als het saaist mogelijke gerecht uit het Margriet Kookboek, maar het bleek het recept voor een kleine explosie. Tenminste in de Vlaamse televisiewereld. Voor het programma Plat préféré, gewijd aan de favoriete gerechten van beroemde mannen en vrouwen, had de celebrity chef Jeroen Meus op locatie in Berchtesgaden opnamen gemaakt voor de bereiding van het lievelingsgerecht van Adolf Hitler, forel met botersaus. Na protesten van onder meer het blad Joods Actueel en een vereniging van oud-politieke gevangenen besloot de Vlaamse publieke omroep de gewraakte aflevering af te blazen. Kijkers die dinsdag afstemden op de VRT kregen nu de getruffelde paddestoelenrisotto van zangeres Maria Callas voorgezet.

Hitler als doodgewone man, met al zijn eigenaardigheden, hobby’s en voorliefdes – het blijft een bron van fascinatie. Kunstenaars uit alle disciplines hebben er al vanaf De ooggetuige (1938) van Ernst Weiss (over een dokter die de verwarde korporaal Hitler probeert te genezen) uit geput – met als meest fantastische resultaat het wereldbolballet uit Charles Chaplins The Great Dictator (1940). En in de literatuur kun je al bijna van een genre spreken. Of het nu Hitlers jeugd is in burgerlijk Braunau of zijn jonge jaren in Wenen, het is allemaal wel verwerkt in toneelstukken en romans. Een prachtig voorbeeld is het verhaal ‘Genesis and Catastrophe’ van Roald Dahl, waarin je als lezer meeleeft met een moeder die doodsbang is haar zwakke pasgeborene te verliezen – totdat je erachter komt dat het hier Frau Hitler uit het Braunau van 1889 betreft. Maar ook Harry Mulisch’ Siegfried is niet te versmaden.

In Siegfried, Een zwarte idylle (2001) draait het om de ontdekking dat Hitler een zoon had van zijn maîtresse Eva Braun. Het kind werd in het Führerverblijf op de Berghof opgevoed door twee bedienden, en uit de weg geruimd toen de Dämmerung van het Derde Rijk zich aankondigde. Een prikkelende fantasie, die door Mulisch spannend wordt uitgewerkt, tot en met een mysterieuze climax. Maar ook een roman waarin niet alleen de dictator maar ook de gewone mens Hitler wordt getoond. Hoe hij ontbijt op bed krijgt en lijdt aan nachtmerries. Hoe hij koosnaampjes krijgt van Eva (Tsjapperl, Feferl, Schnacksi). Hoe hij zich wijdt aan het traditioneel-Beierse loodgieten met oudjaar. En hoe hij – vegetariër immers – smult van een ‘uit groente samengestelde schijnbiefstuk’.

Geen forel met botersaus bij Mulisch dus. Maar die schijnbiefstuk zou wel eens dichter bij de waarheid kunnen liggen. De geleerden zijn het niet eens over Hitlers lievelingsgerecht. Gevulde duif, zei de Hamburgse restauranthoudster Dione Lucas, die ooit ontkende dat Hitler een vegetariër was. In ieder geval geen vis, schreef de biograaf Robert Payne in 1973. Nu en dan een worstje misschien; wat ham of kaviaar - nooit vis.

Pieter Steinz

Harry Mulisch: Siegfried. Bezige Bij, €10,-