Hitler als ei, Churchill als Picasso

De Tsjechische tekenaar Walter Trier (1890-1951) is vooral bekend als kinderboekenillustrator. In Toronto worden deze maand zijn politieke karikaturen uit de oorlogsjaren tentoongesteld.

Als illustrator van Erich Kästners kinderboek Emil und die Detektive (1929) is Walter Trier wereldberoemd geworden. Het boek over de jongen die naar zijn oma in de grote stad Berlijn reist, en beroofd wordt in de trein, is tot voor kort met de originele tekeningen gebruikt in de Duitse in het Nederlandse middelbaar onderwijs.

Trier illustreerde meer kinderboeken van Kästner (Dubbele Lotje, De Vliegende Klas) en van anderen, zodat hij vooral als tekenaar van vrolijk gekleurde, opgewekte kinderboekillustraties bekend is.

Maar Trier heeft een minder opgewekte kant. En die is vanaf midden deze maand te zien in Toronto, in het the Art Gallery of Ontario (AGO).

Dat museum is helemaal verbouwd en opnieuw ingericht. De beroemde Canadese architect Frank Gehry (bekend van zijn ontwerp voor de Guggenheim museum in Bilbao) heeft over het bestaande gebouw een golvende glazen uitbreiding ontworpen, zodat het museum meer licht en meer expositieruimte heeft. Er is meer Canadese kunst te zien, maar ook Europese middeleeuwse kunst. En het prentenkabinet is in expositieruimte meer dan verdubbeld.

In de collectie van prenten en tekeningen van het AGO bevindt zich een deel van de creatieve nalatenschap van Walter Trier (Praag 1890 - Collingwood, Canada 1951). Niet zozeer zijn illustraties voor kinderboeken, vertelt Brenda Rix van het museum, maar vooral zijn politieke karikaturen die hij is gaan maken nadat hij in 1936 met vrouw en dochter Duitsland ontvluchtte vanwege de nazi’s. Hij mocht van de nazi’s als joodse tekenaar toen al niet meer werken.

Eerder, in 1933, waren de boeken van Kästner al door de nazi’s in Berlijn verbrand, onder de uitroep: ‘Tegen decadentie en moreel verval! Voor deugd en zedelijkheid in familie en staat! Ik geef aan het vuur de geschriften van Heinrich Mann, Ernst Glaeser en Erich Kästner.’

Overigens was Emil und die Detektive zo’n populair boek, zelfs met de tekeningen van een joodse tekenaar, dat dat boek niet aan de vlammen geofferd werd. Maar een toekomst zag Trier niet meer voor zich in Duitsland. Hij vluchtte naar Londen, en na de oorlog volgde hij zijn dochter naar Canada – vandaar dat het museum in Toronto, na een schenking van Triers dochter, de nalatenschap heeft, en delen daarvan permanent toont.

In Londen begon Trier meer en meer voor Britse uitgevers te werken, nadat samenwerken met Kästner, die in Duitsland bleef, steeds moeilijker werd. Onder andere tekende hij vanaf 1937 maandelijks het omslag van een blad op broekzakformaat, Lilliput. En hij werkte mee aan satirische aanvallen op het Hitlerregime. Zo tekende hij (ongesigneerd) cartoons over Hitler en zijn ‘roversbende’, die per vliegtuig uitgestrooid werden over bezet gebied.

Trier tekende er veel. Want de Britten, die de strooibiljetten lieten maken, waren lovend over zijn heldere tekenstijl: ‘Er is nauwelijks een man, vrouw of kind in alle bezette gebieden in het ongelukkige Europa, die ze niet begrijpt.’

Trier deed in de oorlogsjaren ook mee aan exposities van gevluchte tekenaars die Hitler en zijn medestanders op de hak namen. Tekeningen uit deze periode zijn in Toronto ruim voorhanden, zoals het groepsportret ‘The Crazy Gang’.

Ook maakte Trier een serie cartoons over de Yalta-conferentie, in februari 1945, waarbij de drie grote leiders Churchill, Roosevelt en Stalin (The Big Three) op de Krim overlegden hoe ze Duitsland na de oorlog zouden verdelen. Omdat iedereen over die conferentie een eigen verhaal vertelde, maakte Trier er een serie cartoons van in verschillende tekenstijlen: ‘The Big Three volgens Picasso’, maar ook in de stijl van Velasquez en als serie sculpturen van de Britse beeldhouwer Henry Moore.

Die Big Three-serie is vanaf midden november in het gerenoveerde museum in Toronto, AGO, te zien. Samen met een zeer kwetsbare verzameling karikaturen gemaakt van eierschalen. Trier was ook speelgoed- en poppenverzamelaar, en knutselde en kneedde ook graag beeldjes van brood, watten, klei en wat maar voor handen was. Zo zijn in Toronto karikaturen van Mahatma Ghandi, Albert Einstein, Bing Crosby en Harry Truman te zien – op eieren. Trier maakte ook Hitler als ei, maar dat wordt niet getoond.

Walter Trier, vanaf 14 november in Art Gallery of Ontario, 317 Dundas St. West, Toronto. Info: www.ago.net