DINGEN DIE NIET KUNNEN

Michael Brooks 13 things that don’t make sense. Uitg. Doubleday, 240 blz., € 19,95

XIn 1989 kondigden twee wetenschappers van de Universiteit van Utah aan dat de oplossing van het wereldenergieprobleem nabij was. Stanley Pons en Martin Fleischmann doopten een staaf palladium in een beker zwaar water op een labtafel, en daaruit kwam meer hitte vrij dan er aan energie ingestopt werd. Maar het halleluja-geroep over ‘koude kernfusie’ veranderde al snel in een hoongelach dat twintig jaar later nog nagalmt. Niemand kon de spectaculaire resultaten herhalen.

‘Het schandaal’ heet een van de hoofdstukken in het boek 13 things that don’t make sense van wetenschapsjournalist Michael Brooks. Hij werkte een gelijknamig artikel uit dat het populair-wetenschappelijke tijdschrift New Scientist al drie jaar geleden publiceerde. Het boek is een veelzijdige reeks van dertien ‘anomalieën van de hedendaagse wetenschap’ – waarnemingen die niet met de theorie stroken.

Wat is de evolutionaire achtergrond van de dood? Waren niet alle natuurkundige constanten altijd constant, zoals natuurkundige John Webb uit astronomische observaties afleidde? En hoe zit het met de ruimtesondes Pioneer 10 en 11, die na hun lancering begin jaren zeventig uit de koers raakten? De afwijking met het berekende traject is niet groot, maar toch genoeg om ruimtevaartwetenschappers decennialang naar een verklaring te doen zoeken – heel misschien schort er iets aan de alom geaccepteerde natuurkunde achter de Pioneer-berekeningen.

En zo knaagt er ook iets aan de ondergang van Fleischmann en Pons. Collega’s van Fleischmann, verbonden aan het lab van de Amerikaanse marine, bleven na 1989 experimenten uitvoeren zoals die van de verguisde chemici. Regelmatig vonden ze tóch vrijkomende hitte, en sommigen blijven overtuigd van koude kernfusie.

Michael Brooks is zelf fysicus, en de natuurkundige anomalieën beschrijft hij misschien daarom het krachtigst. Bij andersoortige kwesties (bestaat vrije wil?) kiest hij soms gemakkelijk partij voor de underdog. Maar sterk is dat Brooks steeds nieuwsgierigheid weet te wekken. Wetenschap is niet af, en wie daar nog aan twijfelde, moet dit boek zeker lezen. Hester van Santen