Bestand heeft Gaza weinig opgeleverd

De Palestijnse organisatie Hamas sloot in juni een staakt-het-vuren met Israël. Sindsdien is het rustig, maar de Gazanen klagen dat ze er weinig voor hebben teruggezien.

„Zijn er geen Israëlische tanks, hebben we dit weer”, moppert de commandant van Hamas die een controlepost bemant dichtbij grenspost Erez in de Gazastrook. Met een zwabber probeert hij het water uit zijn geïmproviseerde kantoor te krijgen. Veel zin heeft het dweilen niet, besluit de commandant. Hij gaat weer zitten om de paspoortnummers van buitenlandse bezoekers in een schrift te noteren. Met zijn legerschoenen tikt hij kringen in de plassen op de grond.

Hevige regen is even het grootste probleem in de Gazastrook. De riolen zijn overstroomd, en de zelden verharde wegen zijn vaak onbegaanbaar. Het eeuwige geweld in het geïsoleerde en dichtbevolkte gebied aan de Middellandse Zee is al enkele maanden weg.

In juni sloot de moslimfundamentalistische beweging Hamas, oppermachtig in de Gazastrook, een staakt-het-vuren van zes maanden met Israël. Ook de kleinere, met Hamas concurrerende strijdgroepen in Gaza stemden toe. De rol van Al-Fatah, de min of meer seculiere partij van president Abbas en gesprekspartner van Israël, is in Gaza sinds Hamas’ machtsovername vorig jaar feitelijk uitgespeeld.

Het goede nieuws, zeggen inwoners van Gazastad, is dat het staakt-het-vuren het tenminste houdt. Israëlische invallen zijn er niet meer geweest, al worden wel af en toe schietpartijen aan de grens gemeld. Maar het nachtelijke gedreun van mortiervuur, de tankbeschietingen en de invallen van het leger zijn weg.

Ook de raketbeschietingen op Israël zijn vrijwel opgehouden. Hamas bewaakt met vliegende grensposten alle toegangswegen naar de grens met Israël. Ze wil voorkomen dat splintergroeperingen met beschietingen het wankele bestand schenden. Deze week sloot Israël de grenzen een dag, nadat een Qassamraket vanuit Gaza op Israël was afgeschoten.

De inwoners van Gaza rusten enkele maanden uit, zegt Asad Abu Shark, taalkundige en politiek commentator. Hij wijst naar buiten. „Kijk, hier tegenover zit een kantoor van Hamas. Dat was regelmatig het doelwit van Israëlische vliegtuigen. Zo ontspannen naast het raam zitten, zou ik een half jaar geleden niet durven.”

Mohammad al-Zibna, eigenaar van een kleine groentezaak in Gazastad, slaapt weer goed, zegt hij. Maar, voegt hij toe, „denk niet dat ik stond te juichen toen Hamas een staakt-het-vuren sloot”.

Al-Zibna was altijd een aanhanger van Hamas, omdat de partij weigerde compromissen te sluiten met de internationale gemeenschap en Israël. „Hamas heeft zich nu toch overgeleverd aan de buitenwereld, zonder er echt iets voor terug te krijgen.” Hij gebaart hoe de onderhandelingen tussen Israël, Hamas en bemiddelaar Egypte in zijn ogen verliepen: handjeklap. Zijn stem krijgt Hamas niet meer, zegt hij. „En die van heel veel anderen ook niet, kan ik vertellen. Ze vertegenwoordigen mij niet meer.”

Volgens hoogleraar Abu Shark is de situatie in de Gazastrook, behalve het beëindigde geweld, de afgelopen maanden niet wezenlijk veranderd. „In veel opzichten is de situatie zelfs verslechterd. Gaza-stad is een spookstad. Er is geen economie op gang gebracht, de werkloosheid is zelfs alleen maar groter geworden.”

Het bestand, al-hudna, voorzag wederzijdse ontspanning zodra het schieten zou stoppen. De grenzen zouden langzaam weer opengaan, en er zou langzaam weer verkeer van personen en goederen naar Israël op gang komen. Nu rijden er alleen iedere dag circa zeventig vrachtwagens met noodzakelijke goederen binnen, het personenverkeer zit vrijwel volledig op slot.

„Er is niet gebeurd wat de inwoners van Gaza is beloofd. Integendeel, de grenzen zijn nog even dicht als altijd. De situatie is bevroren, in plaats van ontspanning”, aldus Abu Shark.

Abu Shark bemiddelt als onpartijdige intellectueel tussen de partijen in Gaza. Over anderhalve maand loopt het bestand af. Hamas, Islamitische Jihad, de Volksverzetscomités en nog een paar splintergroepen moeten het eens worden over de vraag of het bestand met een half jaar verlengd moet worden.

Volgens de hoogleraar linguïstiek zit Hamas met een groot dilemma. „Mensen zijn blij met het staakt-het-vuren, maar velen vinden tegelijk dat Hamas het niet hard genoeg heeft gespeeld. Ook onder de kleinere strijdgroepen is het bestand niet populair. Die lijken niet voor verlenging te zijn. Al met al is het schadelijk voor de reputatie van Hamas gebleken.”

Hamas moet calculeren. Schaarse opiniepeilingen wijzen op een dalende populariteit, met name in Gaza. Fawzy Barhoon, woordvoerder van Hamas-premier Ismail Haniyeh, speelt dan ook hard to get. Hij zegt dat het bestand maar weinig kans maakt op verlenging, omdat aan belangrijke voorwaarden niet is voldaan.

Barhoon somt op: de situatie op de bezette Westelijke Jordaanoever is verslechterd, er kunnen nog steeds geen patiënten of goederen de grens over. „Mensen zeggen: bescherm ons. Ze zijn van ons gewend dat we ze beschermen. Dat vertrouwen mag door het bestand niet geschaad worden. Dat zullen we toetsen voordat we besluiten door te gaan.”

Besluiten de partijen in Gaza voor een tweede keer via Egyptische bemiddeling met Israël te gaan praten, dan moet ook Israël besluiten of het verder wil met het bestand. Alleen: in Israël wordt het debat van het staakt-het-vuren volkomen verlamd door de politieke crisis van de laatste weken. Omdat de coalitiebesprekingen van Kadima-leider Tzipi Livni zijn mislukt, moet demissionair premier Ehud Olmert in zijn politieke nadagen nog beslissen over verlenging hiervan.

In Israël gaan stemmen op om een einde te maken aan het staakt-het-vuren. De rechtse oppositieleider Benjamin Netanyahu zegt dat Hamas zich aan het versterken is, om Israël straks nog harder te treffen dan voorheen. Bovendien zou de al meer dan twee jaar door Gazaanse milities vastgehouden militair Gilad Shalit er niet sneller door terugkeren. Ook Tzipi Livni heeft grote bezwaren tegen een nieuw bestand.

De gesprekken over een nieuw bestand mogen niet lijken op die van president Abbas met Israël, zegt Hamas-functionaris Fawzy Barhoon. „Hij onderhandelt niet, hij geeft alleen maar toe. Als Israël niet alsnog onze eisen inwilligt, dan komt er geen nieuw bestand. En dan zijn alle militaire opties weer open.”