Niet pushen

Grote knelpunten zoals files, veroudering van het onderwijssysteem en wachtlijsten in de zorg schreeuwen al decennia om echte oplossingen. Opeenvolgende kabinetten hebben hun tanden erop stuk gebeten. En ondanks de doorgevoerde vernieuwingen, zijn de problemen niet opgelost. Toch is het van belang niet alleen af te geven op de werkwijze van de overheid. Grote operaties in een maatschappelijk krachtenveld zijn complex en fouten maken is daarbij onvermijdelijk. Bovendien kunnen aanvankelijke mislukkingen een wending nemen en leiden tot een (onverwacht) succes op langere termijn. Denk bijvoorbeeld aan het EU-referendum over de grondwet. Deze werd door de regering gepusht, maar door de Nederlandse bevolking verworpen en leidde uiteindelijk tot een goede onderhandelingspositie met positief resultaat ten aanzien van de Nederlandse belangen in de EU.

De druk op politici en ambtenaren om géén fouten te maken, is zo groot dat er noch openheid over het maken van fouten bestaat noch het vermogen om van fouten maken te leren.

De angst om te falen werkt middelmatigheid in de hand. We moeten dus uitkijken dat het mijden van risico’s en het zoeken naar zekerheden in het huidige politieke klimaat niet de boventoon gaan voeren. Zo kwam de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid zelfs met het advies om vanuit het voorzorgbeginsel te leren denken en dit in de grondwet te verankeren. Dat dit advies onverstandig is, wordt onderschreven door Ruben Jongejan die in zijn proefschrift How safe is safe enough constateert dat bestuurders in het algemeen een neiging hebben naar een te grote zekerheid, soms ten koste van zeer nuttige zaken. Hij noemt als voorbeeld een reactor in Canada die vorig jaar na een reguliere onderhoudsbeurt vanwege minimale veiligheidsgebreken gesloten werd gesloten. Het had grote consequenties voor de wereldwijde levering van medische isotopen bij bestrijding van en onderzoek naar kanker. De Canadese regering zag zich genoodzaakt de reactor weer in bedrijf te stellen.

Een vitale samenleving creëert ruimte voor de politiek om verantwoordelijkheid te nemen en complexe problemen aan te durven pakken. Dat hoeft niet in de plaats van zorgvuldigheid te komen. Overheden en bedrijven die goed weten te vernieuwen, verliezen geen tijd en doen dit intelligent. Briljant mislukken, ervan leren en doorgaan horen daarbij.

Op 6 november houdt het Instituut voor Briljante Mislukkingen een symposium. Kijk op: www.dialogueshouse.nlOok een briljante mislukking? www.briljantemislukking.nl