Na een halve eeuw de radicale afrekening

Vasili Grossmans eindelijk vertaalde magnum opus Leven en Lot (Balans, €39,95) komt het dichtst in de buurt van Tolstojs Oorlog en Vrede, schrijft Arthur Langeveld. ‘Zijn meesterwerk, het omvangrijke Leven en lot, waaraan hij tien jaar had gewerkt, werd in 1960 kort na voltooiing door de KGB in beslag genomen. Wanneer Grossman niet de officiële weg had bewandeld en zijn werk me-teen naar het buitenland had laten smokkelen, zou Leven en lot in de jaren 60 in het Westen waarschijnlijk als een bom zijn ingeslagen. Niet alleen bevat de roman het meest adembenemende en veelzijdige verslag van de slag bij Stalingrad dat ooit is geschreven, ook wordt het leven van bijna iedereen in de Sovjetunie tot op het bot in gefileerd. Anno 1960 was er geen boek van een sovjetschrijver dat zo’n ontluisterend beeld van de materiële maar vooral ook morele situatie in dat land gaf. [...] Leven en lot is een radicale afrekening met de sfeer van verraad, wantrouwen, machtsmisbruik en minachting voor een mensenleven die zo typerend was voor de stalinistische Sovjetunie. Maar daarnaast is het ook een meeslepend, spannend boek met fascinerende gesprekken over ongeveer alles tussen hemel en aarde en met echte mensen die balanceren tussen een schurken- en een heldenrol.’