Moderner erfrecht

Successierechten, de belasting die erfgenamen moeten betalen, zijn onderdeel van een complex stelsel. De charme van het plan dat staatssecretaris De Jager (Financiën, CDA) ontwikkelt zit hem dan ook vooral in de vereenvoudiging daarvan. De Jager brengt het aantal verschillende tarieven terug van 28 naar 4 en verlaagt ze bovendien drastisch. Volgens zijn becijferingen hoeven, als gevolg van royalere vrijstellingen, straks per jaar aanzienlijk minder partners en kinderen successiebelasting te betalen.

Als de staatssecretaris er tenminste in slaagt zijn voornemen per 1 januari 2010 uit te voeren, zoals hij heeft aangekondigd. Zich verdiepend in de materie is de bewindsman inmiddels al tot de conclusie gekomen dat hij moet afzien van zijn plan om de uit 1956 stammende successiewet te vervangen door een geheel nieuwe wet voor schenk- en erfbelasting. Voorlopig houdt hij het op versimpeling en op aanpak van de ontwijking van de successierechten.

De Jager zal in het parlement op tegenstand stuiten. Aan zijn voorstellen gaat namelijk een principiële vraag vooraf: waarom moet er eigenlijk belasting over een erfenis worden betaald? Die vraag is aan de orde, al is het alleen maar omdat de VVD hem herhaaldelijk stelt. Zo heeft deze fractie in de Tweede Kamer voor het jaar 2009 een tegenbegroting ingediend waarin de tarieven van de successierechten zijn gehalveerd en waarbij fractieleider Rutte de wens uitsprak „de sterftaks” in de volgende kabinetsperiode helemaal af te schaffen. „Je hele leven betaal je al belasting en als je per ongeluk wat overhoudt komt het blauwe gevaar nog een keer langs”, zo drukte hij zich uit.

Een reactie op deze redenering zou kunnen zijn dat de ‘hardwerkende Nederlander’ over het inkomen dat hij verdient belasting moet betalen. Dus waarom zou degene die geld in de schoot krijgt geworpen niet hoeven te betalen? Omdat de erflater al belasting heeft betaald, is de tegenwerping. Dus waarom zou de erfgenaam dat moeten doen? Het antwoord is dat een erfenis een vorm van arbeidsloos inkomen is. Ook giften zijn immers niet onbegrensd onbelast.

De aanpassingen van de tarieven en vrijstellingen kosten de Staat per jaar 235 miljoen euro en De Jager wil dat bedrag terugverdienen door het aanpakken van wat hij constructies en doelvermogens noemt: allerlei methoden om via in het buitenland gevestigde familie- en andere stichtingen onder de successierechten uit te komen. Het is zaak dat de staatssecretaris daarin slaagt, zodat niet andere groepen belastingbetalers alsnog de dupe worden van zijn streven om deze vereenvoudiging ‘budgetneutraal’ te laten verlopen.

Onduidelijk is waarom de CDA-bewindsman gezinnen in zijn voorstel nog altijd bevoordeelt boven andere samenlevingsvormen, een punt dat Rutte terecht heeft aangevoerd. Hetzelfde geldt voor de kritiek van D66’er Pechtold dat alleen familieleden op de voordelige tarieven aanspraak kunnen maken. Ook op deze punten mag de oude Successiewet best op de moderne samenleving worden aangesloten.