Meer artiest dan wetenschapper

Als jonge zeiler werd Wouter Verbraak gegrepen door de rol van navigator. Nu vervult hij die rol op de Kosatka, het eerste Russische jacht in de Ocean Race.

Wouter Verbraak: „Je gaat door diepe dalen op een boot.” Foto NRC Handelsblad, Rien Zilvold alicante nederlandse navigator Wouter Verbraak op russische boot foto rien zilvold
Wouter Verbraak: „Je gaat door diepe dalen op een boot.” Foto NRC Handelsblad, Rien Zilvold alicante nederlandse navigator Wouter Verbraak op russische boot foto rien zilvold Zilvold, Rien

Een man met een pijp aan de mond zit onder in de kajuit, voorovergebogen over een waaier aan zee- en weerkaarten voor hem op tafel. Het klassieke beeld dat leken hebben van de navigator aan boord van een zeiljacht wil Wouter Verbraak vooraf even geschetst hebben. „Navigeren was vroeger bepalen waar je was op zee. Als je dat wist kon je winnen. Tegenwoordig hebben we vijf gps-systemen aan boord.”

Dus dat is het probleem niet meer op de oceaan. Toch is de navigator nog altijd het cruciale bemanningslid op de boten die meedoen aan de Volvo Ocean Race rond de wereld. Verbraak (32) vervult die rol op de Kosatka, het eerste Russische jacht in de zeerace. In Nederland is hij relatief onbekend, maar hij deed een schat aan ervaring op, niet alleen in de Ocean Race, maar ook in de America’s Cup en beroemde races als Sydney-Hobart. Hij was ‘weerconsultant’ van de Nederlandse zeilploeg tijdens de Olympische Spelen van Sydney (2000), nadat hij daar voor de kust een jaar onderzoek had gedaan naar de zeewind.

Als jonge zeiler werd hij gegrepen door de rol van navigator, het bedenken van een strategie. „Toen ik dertien was deed de Nederlandse boot Equity & Law II mee aan de Whitbread Race”, zei hij vlak voor het vertrek uit Alicante. „Mijn grote held was navigator Marcel van Triest. Ze hadden een laag budget, een oude boot. Geen kans om te winnen. Toch vielen ze op. Omdat ze de juiste route kozen.”

Alles wilde hij weten van het zeilen, van het weer, van navigeren. „Ik wilde zoveel mogelijk op grote boten varen.” Eindeloos keek hij naar videobanden met opnamen van de Whitbread Race. Hij kon een zonnetje schieten voordat hij veertien was. „Ik had altijd al een passie voor natuurkunde. Ik had het geluk dat ik al heel snel wist wat ik wilde. De Volvo Ocean Race is een droom, maar de weg ernaartoe is lang. De obstakels zijn niet het zeilen of de studie, want daar kun je doorheen. Voor Nederlandse zeilers is het vooral moeilijk om in die internationale wereld terecht te komen. Er is een groot netwerk van Nieuw-Zeelanders en Amerikanen met internationale projecten. Daar kom je niet zomaar tussen.”

Toen hij zich eenmaal had opgewerkt in de internationale rangen merkte Verbraak dat een navigator allang niet meer benedendeks zit. „Je moet buiten zijn. Je bent bezig met de wolken, een onweersbui, de golfslag. Je moet gevoel hebben voor de boot.” Een voorbeeld: „Bij een onweerswolk moet je aan de flanken blijven, voor de beste wind. Erachter zit je het slechtst, daar zit verstoorde wind. Net als een vliegtuig doorkruist dat het normale windpatroon en laat een wervelwind achter. Daar kun je niks mee.”

Zijn kennis deed hij op in talloze uren studie naar alles wat met weer en wind te maken heeft. Verbraak studeerde meteorologie in Utrecht voordat hij zich op zijn zeewindonderzoek langs de Australische kust stortte. „De richting waaruit de wind komt is van invloed op de manier waarop de wind zich ontwikkelt. Als je kunt onderscheiden wat voor soort wind je hebt, kun je zeggen of een boot in een kruisrak naar links of naar rechts moet. Als je dat kunt ben je de held van elke zeiler.”

Kort na ‘Sydney’ debuteerde hij als 25-jarige in de Volvo Ocean Race, als co-navigator in het Noorse team Djuice Dragons. Hij kreeg er de kans samen te werken met de vermaarde Franse navigator Jean Yves Bernot. Verbraak, opgegroeid in Dordrecht, bleef achter in Noorwegen. Als hij niet op zee is woont hij met zijn Noorse vrouw en kind in Oslo.

De rol van de navigator is opnieuw aan het veranderen, merkt hij. „In het begin dacht ik altijd dat het heel erg technisch was. Ik ben jarenlang supergedetailleerd bezig geweest met allerlei weermodellen. Maar de meteorologie is in een fase gekomen waarin je te veel informatie krijgt.”

Door die enorme hoeveelheid aan weersinformatie die tegenwoordig beschikbaar is verliezen veel zeilers de grote lijnen uit het oog, meent Verbraak. „Ze raken zichzelf kwijt in de details. Je krijgt vier keer per dag van de organisatie vijf weermodellen van verschillende weersinstituten. Als je gaat spelen met een weermodel dat al die details laat zien, ga je zigzaggen. Overboord ermee. ‘We moeten naar links! O nee, nu moeten we naar rechts!’ De beste navigators zien af en toe het belang van details, maar zien over het algemeen het grote plaatje. Ik ben weer teruggegaan naar de weerkaart met H’tjes en L’etjes [hogedruk- en lagedrukgebieden, red.]. Ik voel me soms meer een artiest dan een wetenschapper. Navigeren is ook een gevoel.”

De navigator bedenkt de best denkbare koers gegeven de omstandigheden, maar moet ook kijken of de strategie haalbaar is. „Een koers kan te moeilijk zijn. Soms kun je twee knopen harder varen als je vijf graden lager zeilt.”

De professionele zeilteams leggen in de voorbereiding alle mogelijke informatie vast in een database, om ze tijdens de race te gebruiken. „Wind, stroming, watertemperatuur, golfslag, welke zeilen hadden we op, wie was aan het sturen, was het dag of nacht. Aan de hand daarvan kun je onderzoeken waarom je op 90 procent zeilt, en niet 100 procent. Door databaseanalyse kun je bijvoorbeeld concluderen dat de golfslag niet optimaal is, en dat 90 procent op dat moment genoeg is.”

Het varen van een Ocean Race, die negen maanden duurt, is totaal anders dan die andere grote regatta, de America’s Cup. Verbraak merkte dat toen hij deel uitmaakte van het Franse Areva-Challenge in de strijd om de America’s Cup. „Daar heb je voor elke positie twee mensen. Dus je krijgt veel ellebogen, veel agressiever dan in de Ocean Race. Je vaart een dag, en dan ga je naar huis, naar je familie. Het maakt niet uit of je een rotdag hebt gehad. Je zet ’s avonds gewoon een ander masker op. Niet meer Wouter de navigator, maar Wouter de familieman.” In de Ocean Race kan de duur van een etappe oplopen tot ruim vier weken. Het vereist een totaal andere instelling van de bemanning. „Je zit de hele dag boven op elkaar, twee vierkante meter ruimte per persoon. Een telefooncel, geen enkele privacy. Deze boten moet je eigenlijk met zeventien man varen, maar je vaart met z’n tienen. Dus je bent uitgeput. Veel van mijn beslissingen hebben te maken met hoeveel energie de bemanning nog heeft. Kunnen we deze zeilwisseling wel doen?”

Bovendien zijn conflicten aan boord onvermijdelijk. „Je kunt niet naar huis gaan en tegen een boksbal slaan. Je gaat door diepe dalen op zo’n boot, als persoon en als team. Iedereen weet van zichzelf dat hij dat een keer krijgt. Dus als jij je opstelt als de arrogante kerel, denk je dat de rest van de bemanning je dan oppikt?”

De boot waarop Verbraak vaart is eigendom van de enige Rus aan boord, Oleg Zjerebtsov, die miljonair werd met het opzetten van de grote supermarktketen Lenta in Rusland. Maar in tegenstelling tot veel nieuwe rijken uit dat land merkt Verbraak geen verschil met zijn ‘baas’. „Toen ik me meldde voor een trainingskamp stapte ik in een busje waar ik niemand kende. Ik zat twee uur te praten voordat duidelijk werd dat Zjerebtsov erbij zat. Hij is één van de jongens. Bescheidenheid, dat is zijn filosofie. Als de eigenaar beneden zwaar zwetend spinnakers aan het pakken is en de rotzooi in de boot opruimt, wie ben jij dan als professioneel zeiler om dat niet te doen?”

Opmerkelijk is dat de Russen voor een goed doel zeilen: We sail for the Whale staat er op het grootzeil van de Kosatka, Russisch voor orka. Dat staat in schril contrast met het beeld dat bestaat van Russische zakenlieden. Met hen wil Zjerebtsov niet geassocieerd worden, zegt Verbraak. „Hij heeft lak aan de grote oliemensen. Hij wil een dynamisch Rusland uitdragen, in ontwikkeling, hard werkend, bescheiden.”

Meer informatie op www.wouterverbraak.com