'Komt die Driffield hier nog?'

In de boekenwereld van Londen duikt in winkels en antiquariaten regelmatig een excentrieke bibliofiel op die in opdracht van verzamelaars zeldzame boeken probeert te scoren.

De Londense boekenstraat Charing Cross Road. (Foto Alex MacNaughton) Foyles bookshop, Charing Cross Road, London, Britain
De Londense boekenstraat Charing Cross Road. (Foto Alex MacNaughton) Foyles bookshop, Charing Cross Road, London, Britain MacNaughton, Alex

Op nummer 84 zit allang geen antiquariaat meer. Het pand dat zijn naam leende aan het bekende boek Charing Cross Road 84 (en de gelijknamige film) biedt tegenwoordig onderdak aan een wijnbar. Charing Cross Road geldt niettemin nog steeds als de belangrijkste boekenstraat van Londen. Met name de antiquariaten rond Cambridge Circus oefenen veel aantrekkingskracht uit op liefhebbers.

De laatste tijd had ik een extra aanleiding om er langs te gaan: ik wilde meer te weten komen over een excentrieke figuur die regelmatig opdook in verhalen over de Londense boekenwereld. Terwijl ik („tasje erbij?”) afreken bij Henry Pordes Books, informeer ik terloops naar Driffield. Komt die nog wel eens langs?

Er verschijnt een glimlach op het gezicht van de eigenaar. Driffield? Nee, die heeft hij al een tijdje niet meer gezien. Niet zo gek, want veel collega’s kunnen zijn bloed wel drinken. Lastige man. Wist ik dat de blaadjes die Driffield vroeger uitgaf tegenwoordig als collector’s items worden beschouwd en grof geld opbrengen?

Dat wist ik. Alleen had ik er nog nooit eentje onder ogen gehad. Zoals alles rond Driffield een beetje schimmig bleef.

Lezend over Charing Cross Road stuitte ik steeds op zijn naam. Driffield (bijgenaamd ‘the Rogue Book Dealer’) wordt omschreven als een excentrieke en luidruchtige bibliofiel die een geduchte reputatie heeft als speurneus. Hij geldt als een ‘rechtse anarchist’ en ‘lastpak’.

De zaak die hij in de jaren ’70 had zou over de kop zijn gegaan omdat hij – in overeenstemming met zijn anarchistische principes – voortdurend boeken weggaf. Hij is gefascineerd door zelfmoord en bezit een reusachtige collectie boeken en geschriften over dat onderwerp.

In 1999 kondigde hij zijn eigen – publieke – dood aan, waarna hij kaartjes voor dat evenement begon te verkopen. Hij voorziet vooral in zijn levensonderhoud door zeldzame boeken op te sporen in opdracht van verzamelaars. In die hoedanigheid is hij te zien in de film Without Walls: the Cardinal and the Corpse (1992). Deze docu-thriller speelt zich af in de morsige wereld van tweedehands- boekwinkels en vermengt fictie met werkelijkheid. De film – deels opgenomen op Charing Cross Road – voert kleurrijke personages uit de ‘onderbuik’ van de literaire wereld ten tonele, zoals Robin Cook, de peetvader van de ‘Brit school of splatter-punk’ en Tony Lambrianou, de auteur van een (autobiografisch) boek over de hand- en spandiensten die hij in de jaren ’60 aan de criminele broertjes Kray verleende. Ook Driffield figureert in deze film. Gekleed in een Schotse kilt speurt hij naar ‘verdwenen’ manuscripten.

Naarmate ik meer over Driffield las, viel me op dat vrijwel alle informatie over hem valt terug te voeren op één enkele bron. Hij duikt vooral op in boeken en artikelen van Iain Sinclair, een schrijver die nauw betrokken was bij de totstandkoming van Without Walls. Sinclair schept er genoegen in feiten en fictie door elkaar te husselen en geniet enige bekendheid als auteur van ‘psycho-geografische’ boeken over Londen. In interviews weidt hij graag uit over de excentriekelingen uit zijn kennissenkring. Een ambitieuze roman van Driffield (door Sinclair bij een uitgever ondergebracht) zou tot verwijdering tussen het tweetal hebben geleid. Het boek werd nooit uitgegeven omdat Driffield er allerlei ‘krankzinnige’ brieven aan toe wilde voegen. Sinclair: „Sindsdien is hij spoorloos.” Wel had hij onlangs iemand gesproken die beweerde boeken bij Driffield te hebben gekocht. „Maar iemand anders beweert dat hij in een inrichting zit.”

Is Driffield wellicht een mystificatie, in het leven geroepen door Iain Sinclair? In dat geval hebben opmerkelijk veel mensen zich bereid getoond het spelletje mee te spelen. Of is hij een bestaande figuur over wie zóveel sterke verhalen de ronde doen dat hij boven zichzelf is uitgestegen? Of zou alles wat over hem beweerd wordt gewoon wáár zijn?

De vraag of Driffield al dan niet bestaat, heeft me een tijdje dwars gezeten maar inmiddels ben ik dat punt voorbij. Dat onmogelijk valt vast te stellen waar de grens tussen mythe en werkelijkheid ligt, maakt hem nu juist tot een fascinerende figuur. Een bekend journalistiek adagium luidt dat je sommige zaken niet „kapot moet checken” en in het geval van Driffield kán dat niet eens meer. Elke poging hem als verzinsel te ontmaskeren, zou alleen maar bijdragen aan zijn mythische status. En bovendien: zijn geest waart ontegenzeggelijk rond in de tweedehands boekenzaken van Londen.

Laatste gerucht, vernomen op Charing Cross Road: „Driffield schijnt in Polen in de gevangenis te zitten.”