Implosie Grand Ol' Party dreigt

De veroordeling van Ted Stevens, een Republikeinse senator uit Alaska, kwam voor John McCain op een zeer ongunstig moment. Stevens dreigt de partij mee te sleuren in zijn val.

Ted Stevens voor het gerechtsgebouw in Washington (Foto Reuters) Alaska Republican Senator Ted Stevens departs the U.S. District Court in Washington October 22, 2008. Stevens took many expensive gifts and tried to avoid publicly disclosing them, prosecutors said on Tuesday, but the Alaska Republican's lawyer declared him an "innocent man" in a corruption case that may decide his political future and the Senate's makeup. REUTERS/Kevin Lamarque (UNITED STATES)
Ted Stevens voor het gerechtsgebouw in Washington (Foto Reuters) Alaska Republican Senator Ted Stevens departs the U.S. District Court in Washington October 22, 2008. Stevens took many expensive gifts and tried to avoid publicly disclosing them, prosecutors said on Tuesday, but the Alaska Republican's lawyer declared him an "innocent man" in a corruption case that may decide his political future and the Senate's makeup. REUTERS/Kevin Lamarque (UNITED STATES) REUTERS

Wat men achteraf ook over de campagne van John McCain zal zeggen, iedereen zal het erover eens zijn dat hij niet veel geluk heeft gehad. De veroordeling gisteren van senator Ted Stevens (84) uit Alaska, de langst zittende Republikein in de Senaat, had voor McCain nauwelijks op een beroerder moment kunnen komen.

Stevens werd schuldig bevonden aan zevenvoudige valsheid in geschrifte in een corruptieonderzoek. Volgens de jury meldde hij 250.000 dollar aan giften niet aan. Hij zou de giften hebben ontvangen van bedrijven die hij politiek bevoordeelde.

Stevens’ veroordeling ondermijnt vooral McCains pogingen de Republikeinen neer te zetten als partij die heeft geleerd van recente corruptiegevallen. En het zal vermoedelijk betekenen dat de Republikeinen een deel van het geld dat bedoeld was voor de campagne van McCain moeten gebruiken om een implosie van de partij in de Senaat te voorkomen.

Stevens’ veroordeling een week voor de verkiezingsdag bracht gisteren pijnlijke herinneringen aan 2006 boven. Dat jaar verloren Republikeinen hun meerderheid in het Congres, en na de oorlog in Irak gaven kiezers corruptie op als belangrijkste reden om zich van de Grand Ol’ Party (GOP) af te keren.

McCain dankt de Republikeinse nominatie mede aan het feit dat hij een geloofwaardige corruptiebestrijder is. Nadat hij als jong Congreslid in een politiek schandaal verzeild raakte (‘Keating Five’), keerde hij zich in Washington tegen een te grote invloed van het geld op de politiek.

Samen met een Democratische collega nam hij het initiatief voor wetgeving die voorkomt dat ondernemers kandidaten voor zich kunnen winnen met grote donaties aan hun campagne. De afgelopen jaren was hij de motor achter het onderzoek naar de corrupte Republikeinse lobbyist Jack Abramoff, die het symbool werd van de greep die lobbyisten op de Republikeinse partij hadden.

Ook met Stevens leverde McCain strijd. Nadat hij in 1968 in de Senaat werd gekozen, bekwaamde Stevens zich in het losweken van federale fondsen voor Alaska. Het leidde onder meer tot de beruchte Brug naar Nergens, een project van honderden miljoenen dat een eilandje van enkele tientallen bewoners ontsloot.

McCain gebruikte de brug als voorbeeld van de corruptie in Washington, een visie die zijn running mate Sarah Palin zei te delen – al gaf zij als gouverneur van Alaska aanvankelijk steun aan het project. Niet dat Palin een goede relatie met Stevens had: zij bouwde haar politieke loopbaan op verzet tegen het ‘old boys network’ waaraan Stevens in Alaska leiding gaf.

Maar strategen wezen er gisteren op dat Stevens’ veroordeling – de strafmaat wordt begin 2009 bepaald – kiezers herinnert aan de zwakke reputatie van McCains partij op dit gebied. En Barack Obama is er met zijn overvloedig gevulde campagnekas in geslaagd McCain bij veel kiezers te vereenzelvigen met Bush en de Republikeinen, zodat het lot van Stevens vanzelf op hem afstraalt.

Er komt voor de Republikeinen nog een ingewikkelde kwestie bij. Stevens was veertig jaar een zekere Republikeinse zetel voor de Republikeinen in de Senaat, en bij de verkiezingen volgende week staat hij opnieuw kandidaat. Maar zijn herverkiezing is niet langer zeker meer. En dat brengt een probleem met zich mee dat zich sinds 1976 niet heeft voorgedaan.

Toen gebeurde het voor het laatst dat één partij, de Democraten, het Witte Huis (Jimmy Carter) en een meerderheid van zestig zetels in de Senaat haalden. De Senaat heeft honderd leden, maar kent de minderheid relatief grote macht toe: wie 41 stemmen of meer achter zich heeft mag een beroep doen op een proceduremiddel (de ‘filibuster’) waarmee elk initiatief geblokkeerd kan worden.

Dit was de reden dat het Democratische Congres er de laatste twee jaar niet in slaagde de financiering van de oorlog in Irak stop te zetten. Een meerderheid – soms 53, soms 57 stemmen – steunde dat plan, maar de minderheid was net groot genoeg om stopzetting van de financiering te blokkeren.

Maar door de vrije val van de Republikeinen in de peilingen loopt de partij na het wegvallen van Stevens’ zetel een serieuze kans dat ze niet meer boven de veertig zetels uit komt. Alle Senaatscampagnes van Democraten werden gisteren uitgerust met een spotje over Stevens’ corruptie, en ook Republikeinen erkennen nu dat een totale implosie van hun partij volgende week mogelijk is.

Of dat voor een eventuele president Obama goed nieuws is, staat niet vast. Carter slaagde er na 1976 niet in te profiteren van de éénpartijstaat waaraan hij leiding gaf – wat vier jaar later de komst van Ronald Reagan en een kleine dertig jaar conservatieve hegemonie in het Congres inluidde. Aan de andere kant neemt de paniek onder Republikeinen over het mogelijke verlies van álle macht snel toe. David Frum, voormalig speechschrijver van Bush, stelde afgelopen weekeinde voor dat de Republikeinen nu al hun campagnegeld vrijmaken om een implosie in de Senaat te voorkomen. Niet aardig voor McCain, zei Frum, maar die kan toch niet meer winnen.