De sombere wetenschap verspeelde haar krediet

George Soros: De internationale kredietcrisis. De toekomst van de financiële markten Contact, 191 blz. ? 17,99 ****
George Soros: De internationale kredietcrisis. De toekomst van de financiële markten Contact, 191 blz. ? 17,99 ****

George Soros: De internationale kredietcrisis. De toekomst van de financiële markten Contact, 191 blz. € 17,99 ****

Vanaf haar conceptie staat de economische wetenschap bekend als the dismal science, de somberste wetenschap. Dat veranderde toen de Riksbank in 1968 de Nobelprijs voor de economie instelde en deze bovendien aan de natuurkundige Jan Tinbergen toekende. Dat was een meesterzet, omdat de Zweedse Centrale Bank zo de economische wetenschap op een zelfde voetstuk plaatste als de natuurwetenschappen, en en passant de maakbaarheid van de volkshuishouding verankerde in het wereldbeeld van de econometrische modelbouw. In de filosofie van George Soros moet dit het begin van het einde zijn geweest.

De rode draad van Soros’ De internationale kredietcrisis is namelijk dat in de economie andere wetenschappelijke principes gelden dan in de natuurwetenschappen. Volgens Soros zijn maatschappelijke processen reflexief en daarom inherent onkenbaar. Bedrijven, beleggers, consumenten en toezichthouders nemen aan de economische processen deel die ze tegelijkertijd proberen te begrijpen en te sturen. Zo ontstaan misvattingen die markten volkomen uit het lood kunnen slaan. De meltdown van het financiële stelsel is zijn ultieme bewijs voor die door vijftig jaar ervaring ondersteunde stelling en de financiële wanorde biedt hem (zoals hij zelf overigens ook ruiterlijk toegeeft) ruim de kans alsnog te betogen dat hij het Grote Gelijk aan zijn zijde heeft. De lezer die van taaie, wat wollige filosofische traktaten houdt, kan in de eerste helft van het boek terecht. Wie alleen wil weten hoe een rogue trader die leiding gaf aan een van de succesvolste hedgefondsen ter wereld, in maart van dit jaar aankeek tegen de krachten achter de meltdown van het financiële stelsel, begint bij het tweede deel.

In een notendop is zijn stelling dat iedereen fundamentele misvattingen koestert over de werking van financiële markten, en dat blijkt niet alleen uit het (ook actueel publiekelijk beleden) onvermogen om te begrijpen wat er aan de hand is op de beurzen. Deze misvattingen vormen namelijk tevens de basis voor de excessen die de krantenkoppen van de afgelopen maand bepaalden. De econometrische value at risk modellen die banken gebruiken om te berekenen of er niet te veel risico wordt genomen zijn namelijk gebaseerd op het idee van een evenwichtsherstellend proces op financiële markten. Als de economie sterk uit evenwicht raakt of dreigt te raken, laten dergelijke modellen het afweten – en daarmee het toezicht van de centrale banken.

Zo ontstond een onhoudbare superzeepbel die nadat zij was gebarsten leidde tot een liquiditeitscrisis, maar niet omdat banken niet weten wat andere banken voor zwakke plekken op de balans hebben. Banken weten exact wat anderen deden: namelijk hetzelfde als zij zelf hebben gedaan – dat is de rationele basis van het opdrogen van de interbancaire markt. Eerlijk gezegd vecht Soros soms een beetje tegen windmolens. Maar hij legt zeker een aantal vingers op de zere plekken van het kapitalistische systeem dat hij zo goed kent – en waarvan hij al een halve eeuw profijt heeft.

Peter van Bergeijk