Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

Economie

Spijt

Opknopen aan de hoogste boom, zoals een populistische website suggereert, is niet mijn stijl. Maar een luid en duidelijk: ‘ik heb spijt, ik heb mijn plichten verzaakt’ zou best eens gehoord mogen worden in deze tijden van publiek falen. De bankpresidenten en gemeentelijke bestuurders doen er op dit punt een deftig zwijgen toe. Heel vervelend mensen, die wereldwijde malaise. Maar geen woord over het eigen onvermogen.

Van de burgerij wordt inmiddels verwacht dat zij zelf nadenkt waar zij haar centen belegt. Nogal wiedes zou je zeggen. Maar hoe zit het met de roekeloze afwegingen van de mensen die aan de knoppen zitten?

Het prettige van een wereldwijde crisis is dat je het nooit alleen hebt gedaan. De complete financiële sector, op zoek naar snelle winst (voor klanten die het ook niet voor minder doen), heeft collectief schuld. En dus heeft zwartepieten geen enkel gevolg. Da’s comfortabel, maar niet terecht. Persoonlijke fouten blijven onbelicht.

Wanneer een strafmaat bij professioneel falen aan de hoogte van het inkomen zou worden gerelateerd, dan bleef geen enkele misstap onopgemerkt. Ruimhartig compenseren moest immers mogen wanneer de verantwoordelijkheden die gedragen werden groot waren. Zou ruimhartig straffen dan niet het logisch vervolg zijn?

Schaamte is de westerse cultuur zo goed als vreemd. Natuurlijk, het hoofd buigen en ontslag nemen, zoals in Azië gebruikelijk is, is ook geen constructieve vorm van verantwoordelijkheid nemen. Maar een publiekelijke blijk van schuld is best gepast.

Maar hoe kúnnen ze ook? De predikers van normen en waarden immers gaan ook nooit door de knieën. Ooit een excuus gehoord voor de steun aan die oorlog die op oneigenlijke gronden werd begonnen? Om maar eens wat te noemen. Als het je ook niet wordt voorgeleefd…

Uiteindelijk ligt het natuurlijk allemaal aan onszelf. In een maatschappij waar beslissingen ver afstaan van de straat, hebben degenen die het voor het zeggen hebben veel te veel vertrouwen gekregen. Dat hebben we aan ons zelf te danken. En ja, dat spijt me wel.