Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Michael Enthoven, kampioen van het tweede leven

Hij moet staatsbank ABN Amro er weer bovenop helpen. Wat zijn de kwaliteiten van Michael Enthoven? Briljant bankier of „exponent van het greedy bankwezen.”

Michael Enthoven, vorig jaar bij de bekendmaking dat NIBC naar Kaupthing zou gaan. Foto Dirk-Jan Visser (Foto: Dirk-Jan Visser / Amsterdam Schiphol: 15-08-2007) Persconferentie in Hilton waar NIBC bekend maakt dat deze Haagse bank wordt overgenomen door de in IJsland gevestigde Kaupthing Bank. Hier de CEO van NIBC Michael Enthoven
Michael Enthoven, vorig jaar bij de bekendmaking dat NIBC naar Kaupthing zou gaan. Foto Dirk-Jan Visser (Foto: Dirk-Jan Visser / Amsterdam Schiphol: 15-08-2007) Persconferentie in Hilton waar NIBC bekend maakt dat deze Haagse bank wordt overgenomen door de in IJsland gevestigde Kaupthing Bank. Hier de CEO van NIBC Michael Enthoven Visser, Dirk-Jan

Hij wist precies wie hij moest hebben. Toen Michael Enthoven in april 2002 bestuursvoorzitter werd van de bank NIB Capital, belde hij zijn ouwe makkers. De jongens met wie hij in Leiden had gestudeerd, de jongens met wie hij voor JP Morgan had gewerkt.

Kort nadat de toen 50-jarige Enthoven bij de voormalige overheidsbank was aangetreden, haalde hij vijf internationaal ervaren zakenbankiers naar Den Haag, onder wie Taco van der Mast, Hein Godschalx en Jan van Nieuwenhuizen. Die had Enthoven leren kennen toen zij in de jaren tachtig succesvol Europese operaties van de Amerikaanse zakenbank JP Morgan hadden opgetuigd. Van der Mast was bovendien een goed vriendje uit Leiden.

Voortvarend personeelsbeleid, zegt toenmalig president-commissaris Willem Stevens. Vriendjespolitiek, roepen mensen die toen al bij NIB zaten, het tegenwoordige NIBC. Een voormalige collega: „De komst van die nieuwe managers wekte scheve ogen, omdat die meer betaald kregen.” Inclusief tekengeld en bonussen stonden de vrienden van Enthoven voor om en nabij het miljoen per persoon op de loonlijst. En: „Ze kregen allemaal auto met chauffeur, ook de jongens die niet in de raad van bestuur kwamen.”

Dat ze goed betaald kregen klopt, zegt Stevens. Maar het was „echt niet meer dan marktconform”. Wat betreft het wagenpark: „Ik geloof dat er ook auto’s werden gedeeld.” Volgens Stevens was het aantrekken van gekwalificeerde bankiers van buiten hard nodig. „NIB Capital had in die tijd een stoffig, ambtelijk imago. Dat Enthoven erin slaagde grote namen binnen te halen, was voor jong bancair talent het signaal om ook eens naar de NIB te kijken.”

Tot veler verrassing benoemde minister Wouter Bos (Financiën, PvdA) dezelfde Michael Enthoven vorige week tot overheidscommissaris bij ABN Amro, de bank die hij samen met Fortis Bank Nederland twee weken geleden nationaliseerde. Bos meldde het terloops aan de stamtafel van Pauw & Witteman.

De Tweede Kamer is er nog niet over geïnformeerd. Wat Enthoven gaat doen, en wat zijn mandaat is, is onduidelijk. Formeel vervangt hij voormalig Fortis-topman Herman Verwilst als commissaris bij ABN Amro.

Enthovens benoeming is niet onomstreden. Hij heeft een glansrijke carrière in het internationale zakenbankieren achter de rug – hij staat te boek als de hoogste Nederlander ooit bij de Amerikaanse gigant JP Morgan, waar hij ten slotte wereldwijd verantwoordelijk was voor de infrastructuur, de back office. En hij wist van NIB Capital, dat kredieten verstrekte aan middelgrote bedrijven en overheden, een internationale zakenbank naar Angelsaksisch model te maken.

Krantenlezers zullen vooral zijn recente geschiedenis kennen – begin dit jaar blies hij roemloos de aftocht bij de Haagse zakenbank. Hij had als eerste in Nederland een miljoenenlast moeten nemen door de kredietcrisis, de winst was verdampt. Mede daardoor mislukte de voorgenomen miljardenverkoop aan de IJslandse bank Kaupthing. Enthoven trok het boetekleed aan voor de wankele subprime-beleggingen waar zijn bank zwaar in zat. „Wij hebben ons huiswerk niet goed gedaan.” Hij verloor er niet alleen zijn positie mee, hij liep ook een uitkering van ruim 20 miljoen euro mis.

Zou die man in staat zijn een succes te maken van ABN Amro en Fortis Bank Nederland? Gaat het hier om „een buitengewoon vindingrijke keuze voor een waanzinnig integere vent”, zoals collega- bankier en vriend Charles van Schelle zegt. Is hij, in de woorden van ex-CDA-senator Willem Stevens, een gekwalificeerde kandidaat wegens de unieke combinatie van internationale bankierservaring en juridische kennis?

Zal hij in staat zijn de ‘bloedgroepenstrijd’ die bij de nieuwe combinatie op de loer ligt, de kop in te drukken? Enthoven geldt als een introverte, zacht pratende manager, niet de man van de peptalk.

Of is hij „een pyromaan die tot hoofd van de brandweer is benoemd”, waarvoor Ewout Irrgang vreest? Het Kamerlid van de SP vindt Enthoven weinig geloofwaardig, omdat die zelf aan de basis van de bankencrisis stond.

Enthoven wil op deze vragen geen antwoord geven. Hij pendelt tussen zijn huizen in Den Haag en Amerika, dicht bij zijn vier zonen die daar wonen. Een woordvoerder van Financiën: „De heer Enthoven moet zich in alle rust zorgvuldig kunnen inwerken.”

Dat weten ook vrienden en voormalige collega’s uit de bankwereld. De twintig bekenden van Enthoven met wie NRC Handelsblad sprak, wilden bijna geen van allen on the record praten. Uit angst dat ze Mike voor de voeten lopen.

Michael, blijkt uit de gesprekken, is een kampioen van het tweede leven. In leven, liefde en in werk. Tweemaal huwde hij dezelfde vrouw, Hanneke Cohen Tervaert. In 1997 scheidde hij van haar, in augustus 1999 hertrouwde hij. Zonder de ware toedracht te willen vertellen zegt een vriend: „Hij erkende een fout te hebben gemaakt en besefte dat de moeder van zijn vier zonen en die vier zonen het belangrijkste in zijn leven waren. ”

In dezelfde tijd onderging Enthoven een harttransplantatie. Het nieuwe hart sloeg aan, mede dankzij een Spartaanse levensstijl: niet roken, niet drinken, vroeg naar bed. Hij jogt, golft, bezoekt de sportschool en roeit thuis op een Concept2 Ergometer.

Na de tropenjaren bij JP Morgan nam Enthoven zich voor voorlopig enkel commissariaten en adviseursschappen aan te nemen. Eén daarvan was, vanaf 2000, bij NIB Capital. Hij was gevraagd door pensioenfonds PGGM, een van de twee aandeelhouders. In zijn jaren bij JP Morgan was hij al adviseur van het beleggingscomité van PGGM. Ruim een jaar na zijn benoeming als commissaris bij NIB, vroegen de aandeelhouders hem bestuursvoorzitter te worden.

Mijn vader, zegt Christiaan Enthoven vanuit zijn ouderlijk huis in Connecticut, is tot op het bot „gedreven”. Hij zal zijn leven lang blijven studeren om zijn geest wakker te houden. Hij spelt alles wat er geschreven wordt over het bankvak, het strafrecht, maar ook over kunst. Hij doet een studie naar de oude meesters en put daarbij uit ook een eigen bibliotheek.

Critici zien in zijn aanvaarding van de nieuwe baan bij ABN Amro niets anders dan een poging tot rehabilitatie. Zelf zocht hij aanvankelijk een andere betrekking. Nadat hij in februari zijn verlies had genomen bij NIBC, dook hij in zijn (oude) strafrechtboeken om zichzelf klaar te stomen als officier van justitie in Den Haag.

Verder dan twee weken stage kwam hij niet. Tot irritatie van het Openbaar Ministerie kaapte Wouter Bos hun aankomend specialist fraudezaken afgelopen week weg.

In zijn studietijd in Leiden was Enthoven met veel bezig, vertelt een vriend die in de groentijd van 1969 „gelijktijdig met hem kaalgeschoren werd”. Ze zaten samen in de jaarclub Beefeater en roeiden bij Njord, in de eerstejaars acht. Beiden op stuurboord: „Mike was een vechter, er moest gewonnen worden”. Verder rugbyde Enthoven, leidde hij de studentenreisorganisatie NBBS en volgde hij een cursus blindtypen. De vriend: „Begin jaren zeventig! Niemand die dat toen deed.”

Enthoven vloog door de rechtenstudie heen. Als eerste van zijn vrienden behaalde hij de meesterstitel in civiel recht en handelsrecht. Hij studeerde geconcentreerd, herinnert een studievriend zich. Dat deed hij zittend aan een bureau met alleen een boek, een potlood, en een lamp. „De bladzijden lagen voor hem open, hij sloeg de tekst op zoals een camera registreert. Op tentamen wist hij alles – tot in de kleinste details.”

Ook bij NIBC gold Enthoven als het slimste jongetje uit de klas. Verstand van moderne, ingewikkelde bankproducten en -diensten had hij opgedaan bij JP Morgan. Op persconferenties schiep hij er genoegen in zijn gehoor college te geven over de finesses van zaken als mezzanine-financieringen of ‘securitisatie’ van hypotheken.

„Dankzij zijn ervaring bij JP Morgan en een goed begrip van het bankvak”, zegt president-commissaris Hessel Lindenbergh van NIBC, „heeft hij de winstgevendheid van de bank weten op te stuwen en van NIBC als merchant bank een serieuze speler in West-Europa gemaakt.” Hij roemt Enthovens Amerikaanse aanpak „met een strakke besluitvorming en een efficiënte bedrijfsvoering op basis van feitelijke resultaten”.

Een voormalig NIB-bankier noemt die methode echter management by fear. Kern was de creatie van een bonussysteem, het liquidity event plan. „Een grote zak geld, iets van 100 miljoen euro, als toekomstige bonussen voor het management. Maar Enthoven vertelde nooit wie welk deel ervan kreeg. Daarmee had hij de troepen in het gareel. Iedereen wist: als je een fout maakt, of iets onaardigs zegt, krijg je minder geld. Als de baas het geld uitdeelt, krijg je een sfeer, waarbij iedereen op zijn hoede is.”

Tientallen managers ondervonden de financiële consequenties van die cultuur, toen de verkoop van NIBC aan de IJslandse bank Kaupthing begin dit jaar afketste. Bijna 3 miljard zouden de IJslanders betalen. Voor directie en personeel lag 140 miljoen euro klaar. Verschillende medewerkers van NIBC verklaren dat collega’s al bezig waren die miljoenen uit te geven, bijvoorbeeld aan een vakantiehuis. Anderen hadden eigen geld in aandelen gestoken. Voor hen was de douche ijskoud toen het feest niet doorging. Een ingewijde: „Veel mensen nemen het Enthoven kwalijk dat van de worst niets overbleef.” Volgens hem verzwakt dat Enthovens gezag op diens nieuwe post. „Dat verhaal kennen ze bij ABN Amro ook.”

Enthoven was ook de man die de overlegcultuur bij NIB Capital overboord gooide. Hij trok zijn eigen plan; zijn pasbenoemde vriendjes plaveiden de weg. „De meeste beslissingen kookte hij in kleine kring voor”, zegt een voormalig manager. Die werkwijze maakte hem voor veel mensen bij de Haagse bank een „introverte leider”, een „sfinx”. Een bedachtzame analyticus, zeggen ze, die niet direct zegt wat hij denkt en daardoor kil overkomt.

Van ‘kil’ wil jaarclubgenoot Adriaan van Vollenhoven niks weten. Michael Enthoven is voor hem door de jaren heen een trouwe vriend gebleken. Toen hij begin dit jaar een maand in het ziekenhuis lag, stond Michael tweemaal aan zijn bed. „Terwijl ik als jurist te hooi en te gras heb gewerkt, en hij het tot hoogste Nederlander bij JP Morgan heeft gebracht. Hij heeft het gemaakt. Ook materieel. En men koopt nu eenmaal conform bezit. Schaft de één een ets aan, koopt hij oude meesters.”

In de jaren bij JP Morgan verdiende Enthoven zijn eerste grote geld. Bij NIB Capital bedroeg zijn laatst traceerbare inkomen, in 2005, 1,6 miljoen euro. Nadat de bank dat jaar was verkocht aan de Amerikaanse investeerder J.C. Flowers, wordt het inkomen van de directie niet langer in het jaarverslag vermeld. Bij die verkoop door de pensioenfondsen PGGM en ABP ontving de topman een premie van naar verluidt 5 miljoen euro. Bij zijn vertrek dit jaar bedroeg zijn gouden handdruk, opnieuw naar verluidt, zo’n 3 miljoen. Een ex-NIB-bankier: „Enthoven heeft zich in de laatste jaren toch ontpopt als een exponent van het greedy bankwezen, dat men nu alom wil bestrijden.”

Net als Amerikaanse miljonairs houdt Enthoven zijn geld niet enkel voor zichzelf. Met zijn vrouw bestuurt hij de Enthoven Foundation. Volgens een opgave op liefdadigheidsdatabase Guide Star schonk het echtpaar tussen 1999 en 2006 ruim 250.000 dollar aan culturele en educatieve instellingen. Hoog op het lijstje van begunstigden: de New York School of Medicine en het Haagse Mauritshuis. Zie hier opnieuw zijn voorliefde voor (oude) schilderskunst.

Als wij Michael Enthoven zondagavond op zijn huisadres bellen om hem de feiten uit dit verhaal voor te leggen, neemt een man op met ‘hallo’. Als we vragen of we met Michael Enthoven spreken blijft het stil. Dan: „Michael Enthoven is weg.”

Maar is dat niet de zachte stem van Michael Enthoven zelf? Stilte. Dan: „Ik ben de huismeester.”

Klopt dat?

Het antwoord komt dezelfde avond van de voorlichter van Financiën. Nog geen twee uur later hangt hij aan de lijn. Of de verslaggevers met Michael Enthoven hebben gebeld om de feiten te checken?