Lula roept Brazilië op tot extra consumptie

In Brazilië zijn regering en centrale bank in actie gekomen om eventuele klappen van de kredietcrisis op te vangen. De daling van de grondstoffenprijzen wordt al gevoeld.

Eerst was de internationale kredietcrisis nog de crisis van George W. Bush. Ver weg, alsof zij Brazilië links liet liggen. Later volgde een nieuwe reactie van de Braziliaanse president, Luiz Inácio da Silva, koosnaam Lula: oké, de crisis zal hier ook aankomen, maar niet als een storm, eerder als een golfje.

De president houdt soms van een beetje bluf. Inmiddels is duidelijk dat de grootste economie van Latijns-Amerika niet zal ontsnappen en de kredietcrisis zal voelen. Hoe hard is nog een open vraag. Met omvallende banken houdt nog niemand rekening.

Op de effectenbeurs in São Paulo hangt een paniekerige sfeer. De beursindex Bovespa is de afgelopen weken keer op keer geduikeld. In mei nog een hoogtepunt van meer dan 73.000 punten, gisteren een dieptepunt van minder dan 36.000.

Om de risisco’s te beperken heeft de Braziliaanse regering maatregelen aangekondigd die in het bijzonder de bankensector moeten beschermen. Zo zal de centrale bank kleine en middelgrote banken met ‘giftige’ beleggingen in geval van nood te hulp schieten.

De positie van de banken is stevig. In de jaren negentig heeft de overheid een grondige herstructurering doorgevoerd. Bovendien: staat maar 10 procent van de bankkredieten uit in het buitenland, waardoor de afhankelijkheid van de internationale financiële markten gering is geworden.

Brazilië heeft geleerd van het verleden. In 1994-95 werd het land midscheeps getroffen door de Mexicaanse pesocrisis, gevolgd door de Azië-crisis in 1997-98 en door de roebelcrisis (1998). Dit keer heeft Brazilië zich beter bewapend. Met meer dan 200 miljard dollar (148 miljard euro) aan buitenlandse reserves en een betrekkelijk geringe staatsschuld kan het land een stootje hebben. Zeker ook nu voor de kust enorme olie- en gasvoorraden zijn gevonden.

Wel voorspelde het IMF deze week ook voor Brazilië een forse daling van de groei, van 5,2 procent in 2008 naar 3,5 procent in 2009.

Henrique Meirelles, president van de centrale bank, zei geen reden te zien om van bepaalde banken leningen over te nemen. Er zou geen gevaar dreigen. Banken krijgen wel meer lucht: ze hoeven minder deposito bij de centrale bank aan te houden. Daardoor komt miljard euro vrij voor de economie.

Minister van Financiën Guido Mantega benadrukte eerder deze week dat Brazilië de crisis wel degelijk gaat voelen. Daarom heeft de regering, net als het IMF, de voorspelling voor de economische groei naar beneden bijgesteld en komt zij ook uit op 3,5 procent volgend jaar.

De groeivermindering is op zichzelf begrijpelijk. Brazilië heeft de afgelopen jaren volop geprofiteerd van de hausse op de internationale grondstoffenmarkten. Nu de mondiale prijzen van grondstoffen kelderen, moet Brazilië als groot exporteur van onder meer soja, ijzererts en rijst inleveren.

De financiering van export is bovendien moeilijker en duurder geworden door de crisis. Daarom heeft de regering 1,6 miljard euro extra krediet vrijgemaakt om de exporteurs te helpen.

Dit jaar heeft kredietbeoordelaar Standard & Poor’s het land voor het eerst weer gekwalificeerd als een investeringsbestemming met een laag risico. Dat was veelbelovend. Maar de grote geldstromen uit het buitenland kunnen straks opdrogen. Dat betekent minder investeringen, minder banen en minder groei.

De crisis zal de consument bereiken, zo verwacht de Braziliaanse econoom en detailhandelspecialist Juracy Parente. Begrijpelijk, want de consument heeft zich de afgelopen jaren, met dank aan de groeiende economie, ontwikkeld tot koper op krediet.

Hoewel de rentes in dit land voor Nederlandse begrippen hoog zijn, weerhield dat de Braziliaanse koper niet om op de pof te kopen. Wie bijvoorbeeld met creditcard shopt, betaalt meer dan 10 procent rente per maand, op jaarbasis bijna 230 procent. Lenen, en dus op krediet kopen, zal naar verwachting duurder worden. Vooral de verkopers van luxegoederen als auto’s en televisies zullen dat volgens Parente voelen. President Lula riep de bevolking deze week op om niet ineens minder te consumeren.