Het zit ze tot híér

Wij hebben de ‘gezonde delen’ van Fortis gekocht, zei Wouter Bos (Financiën).

Nu zijn de Belgen boos. Want kennelijk bleven zij achter met ‘ongezonde delen’.

De Vlaamse publieke zender VRT liet gisteren nog een keer de beelden zien: premier Balkenende die bekendmaakt hoe de Nederlandse overheid de activiteiten van Fortis Bank Nederland en ABN Amro voor 16,8 miljard euro terugkoopt. Nieuw was dat er deze keer muziek bij klonk: die van het Wilhelmus.

België bekijkt de nationalisering van Fortis Nederland in voetbaltermen. Oranje viert een feestje en de Rode Duivels hebben weer eens gefaald. Van fair play bij de Nederlanders was geen sprake – integendeel.

„Fortis scheidt brutaal”, kopte De Standaard afgelopen zaterdag, met daaronder de zin: „Nederland heeft een harde boedelscheiding doorgedrukt”. De Tijd had het zelfs over een hold up van de Hollanders. De zakenkrant citeert een insider die zegt: „Het was een puur politiek spel, waarin de nationale trots de bovenhand nam boven het algemene belang. De opstelling van de Nederlanders grenst aan het onverantwoordelijke.” Een cartoonist van de Franstalige krant La Libre Belgique vat bondig samen wat de Benelux-aanpak van de financiële crisis is: chacun pour soi – ieder voor zich.

Helemaal onbegrijpelijk is die verontwaardiging niet. Terug naar afgelopen vrijdag. Toen de Belgische premier Yves Leterme op een persconferentie in Brussel als eerste de deal bekendmaakte had hij het over een „win-win-situatie”. Nederland en België werden er beide beter van. De Belgen spraken geen kwaad woord over de Nederlanders.

Een uur later gaf minister van Financiën Wouter Bos (PvdA) in Den Haag zijn versie van de feiten. Hij sprak van „besmettingsgevaar”. Nederland, zei hij, had nu een gezond bedrijf dat niet langer het risico liep geïnfecteerd te worden door de problemen bij Fortis Bank België. De Belgen zaten dus met het „ongezonde deel”, waar de portefeuille met zogenoemde credit default swaps waren ondergebracht, risicovolle ruilcontracten die de bezitter verzekeren tegen wanbetalingen.

De uitleg van Bos viel niet goed in België. Wat moesten beleggers met aandelen in het restant van Fortis nu denken? Wat zou daar maandag op de beurs mee gebeuren? Dezelfde avond nog, vrijdag, zag de Belgische premier Leterme zich al genoodzaakt een minder vriendelijke toon aan te slaan ten aanzien van Nederland. Terwijl een vermoeide Balkenende – er was de hele nacht onderhandeld – zijn wekelijkse tv-gesprek liet schieten, liet Leterme zich een half uur interviewen op de VRT. „Wij zijn af van die Nederlandse toestand”, zei Leterme. Hoezo problemen in België? „Weet u dat de nationale bank van België de afgelopen dagen 45 miljard euro beschikbaar heeft moeten stellen om de Nederlandse activiteiten in stand te houden. Zoals Balkenende zegt waren er problemen in België, maar in Nederland waren die er ook zeker.”

Wat was er gebeurd? Zaterdagavond was een lid van het kabinet-Leterme hierover vrij formeel. „Maandag moesten meerdere branden worden geblust, gisteren zijn die geblust en dit weekeinde zijn we aan de heropbouw voor de toekomst begonnen”, klonk het. Met de inbreng van 16,8 miljard euro was Fortis Bank België zelfs „lichtjes overgekapitaliseerd”, gaf een topfunctionaris van de Belgische centrale bank toe.

Met het eigen vermogen van Fortis zat het dus wel goed. Maar hetzelfde weekeinde spoedde de Belgische regering zich alweer naar de onderhandelingstafel. Hoe kwam dat? Volgens het Nederlandse ministerie van Financiën was er sprake van acute liquiditeitsnood. „Dinsdag zag De Nederlandsche Bank enorme geldbewegingen, waarop minister Bos werd gebeld”, zei een voorlichter van het ministerie van Financiën dit weekeinde tegen De Standaard.

En waar kwamen die geldbewegingen dan vandaan? Analisten van ING berekenden dat in alle Europese banken samen in de loop van dit jaar nog voor ongeveer 311 miljard euro aan schuldpapier hadden uitstaan dat opnieuw moest worden gefinancierd. In het derde kwartaal was er een piek van 94 miljard euro. En uitgerekend Fortis had in dat kwartaal – dat vorige maand afliep – een recordsom van 12,6 miljard euro uitstaan, de hoogste van alle financiële concerns in de eurozone.

Zou dat de reden zijn? Het is in de huidige financiële crisis heel moeilijk om schulden op korte- en middellange termijn opnieuw gefinancierd te krijgen. Het vertrouwen bij andere banken is zoek en de markt voor schuldpapier – zeker op lange termijn – staat nagenoeg droog. Hing deze liquiditeitskwestie Fortis als een molensteen om de hals?

Een andere reden waardoor Fortis ondanks de stevige (overheids)basis afgelopen week toch weer in de problemen kwam, is de complete onduidelijkheid op de beurs. Fortis staat genoteerd aan de Amsterdamse beurs. Maar waar staat dat Fortis-aandeel nog voor, nu de Nederlandse overheid het bedrijf volledig bezit? En beleggers in het fonds op de Brusselse beurs zijn ook in dubio. Technisch gesproken is er geen verwatering van de aandelen opgetreden, omdat de Belgische overheid geen aandelen kocht, maar zijn kapitaalinbreng in het bancaire filiaal deed. Maar er is wel degelijk sprake van zogenaamde ‘winstverwatering’. De Belgische regering krijgt 49 procent van alle winst die bij de bancaire poot wordt geboekt. Bij de Belgische overheid moet het de afgelopen dagen steeds meer zijn doorgedrongen dat een dergelijke onduidelijke toestand onhoudbaar is. Met als resultaat de overname van Fortis door de Franse bank BNP Parisbas.

En op zo’n kritiek moment begon minister Bos over „gezonde delen” en over „besmettingsgevaar”. Zijn uitspraak werd gisteren in het tv-programma Buitenhof wel genuanceerd door Nout Wellink, de president van de De Nederlandsche Bank. Hij zei dat „hij het anders geformuleerd zou hebben dan Bos”. Maar toen was er in België alweer sprake van nieuw crisisoverleg. Yves Leterme reageerde gisteren ook: „Minister Wouter Bos doet wel vaker ongelukkige uitspraken. Dat hangt kennelijk samen met mijnheer Bos”, aldus de Belgische premier.

Niettemin was het kwaad al geschied. Op websites van kranten stroomden de reacties binnen. ‘Merci Yves!!!’, schrijft een boze lezer op de website van De Tijd. ‘Ge hebt de lekkerste brokjes voor een appel en een ei aan de Hollanders gelaten. De bezoedelde naam Fortis en alle lasten blijven in België. Na uwen uitverkoop van vrijdag zal er niemand nog Fortis vertrouwen.’ Er zijn meer van dat soort reacties. Al is er ook wel begrip. Een lezer van Het Laatste Nieuws, de grootste krant van België, schrijft: „De Nederlanders zeggen eigen volk eerst, daar is niets verkeerd aan en ze hebben gelijk.”

De felheid van reacties in België heeft niet alleen met de inhoud van de zaak te maken, al speelt dat zeker mee. Het verhaal rond Fortis heeft al een lange voorgeschiedenis. Tien jaar geleden was het de Nederlandse bank ABN Amro die probeerde de Generale Bank over te nemen. Dat veroorzaakte emoties in België, tot in het Koninklijke paleis. De Generale Bank was opgericht door de Generale Maatschappij van België en die ‘moederholding’ was niet zomaar een bedrijf. De Generale Maatschappij zat in geld, energie, staal en werd de vierde macht van België genoemd. Uiteindelijk was het niet ABN Amro, maar Fortis – onder leiding van Maurice Lippens – dat de Generale Bank mocht overnemen.

Toen Fortis vorig jaar een deel van ABN Amro kocht, was er sprake van enig leedvermaak in België: de rollen waren deze keer omgedraaid. Het was de nationale banktrots van Nederland die werd verkocht. Dit weekeinde wezen commentatoren in België erop dat de Nederlandse regering waarschijnlijk een beetje revanche had willen nemen.

Fortis gold al jaren als een solide bedrijf, tal van Belgen hebben er aandelen in. Vooral Vlamingen hebben een haat-liefdeverhouding met Nederlanders. Vlaamse nationalisten zoeken nog weleens steun bij Nederland. Maar ‘Hollanders’ gelden nog steeds als luidruchtig, arrogant en gierig.

Lees het commentaar, een opinie van hoogleraar Sweder van Wijnbergen en de column van Jan Blokker: pagina 16 en 17