Waarom is vrijdag visdag?

Liesbeth Jansen uit Amsterdam keuvelde met vrienden aan een Franse vakantietafel over religieuze gebruiken en geboden. Hoe zat het ook al weer met dat katholieke gebod om vrijdag vis te eten?

Katholieken eten inderdaad vaak vis op vrijdag, maar verplicht was dat nooit. Vrijdag was de wekelijkse vastendag, waarop een katholiek zich bij de hoofdmaaltijd traditioneel van de luxe van vlees en jus uit vlees onthield. Als vleesvervanger werd vis op tafel gezet – lange tijd goedkoper en daarom geen luxe.

De meeste religies kennen vasten als vorm van bezinning, zoals de ramadan. Het idee is je eigen behoeften even opzij zetten en ruimte maken voor God en je medemens.

Christenen ontlenen hun vasten aan de joodse traditie, aldus Régis de la Haye, diaken van de basiliek Onze Lieve Vrouwe ‘Sterre der Zee’ in Maastricht en kerkhistoricus aan het Grootseminarie in Rolduc. „Voor orthodoxe joden waren maandag en donderdag vastendagen. Voor de vroege christenheid woensdag en vrijdag. Daarvan bleef de vrijdag over, een verwijzing naar Goede Vrijdag, de dag waarop Jezus aan het kruis werd geslagen.”

Het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) maakte een eind aan allerlei gedetailleerde voorschriften voor de vastendagen, die het doel van bezinning wat verdrongen. De Nederlandse bisschoppen bepaalden daarop dat het genoeg was als gelovigen zich op vrijdag beperkten in eten en drinken, in roken en andere genoegens. Vlees hoefden ze niet per se meer te laten staan.

Aswoensdag en Goede Vrijdag bleven wel als echte vastendag. Veel christenen beperken verder hun consumptiepatroon in de veertig dagen voor Pasen. Maar onder oudere katholieken leeft de vrijdag als vastendag nog, aldus De la Haye. „Bij mijn schoonmoeder staat elke vrijdag vis op tafel.”

De traditie van vis op vrijdag lijkt zelfs in de omzet zichtbaar. „Van vishandelaren begrijp ik dat zij de eerste dagen van de week meestal minder personeel nodig hebben”, zegt Agnes Leewis van het Nederlands visbureau in Rijswijk. „De verkoop concentreert zich op donderdag, vrijdag en zaterdag.”

Vrijdagse vis is dus niet verplicht, maar wel gezond. De Gezondheidsraad adviseert zelfs om niet één maar twee maal per week vis te eten.

Herman Amelink

    • Herman Amelink