Zelfbewust Beieren is het succesverhaal van Duitsland

De Duitse deelstaat Beieren is een succesverhaal, mede dankzij de economische politiek van de CSU. Toch dreigt deze haar absolute meerderheid te verliezen.

Twee jongens in traditionele klederdracht bij de opening van de Oktoberfeesten. Ook bij jongeren zijn de Beierse tradities populair. Foto Reuters Two boys wearing traditional Bavarian clothes smile during the Oktoberfest parade in Munich, September 21, 2008. Millions of beer drinkers from around the world will come to the Bavarian capital Munich for the world's biggest and most famous beer festival, the Oktoberfest. REUTERS/Alexandra Beier (GERMANY)
Twee jongens in traditionele klederdracht bij de opening van de Oktoberfeesten. Ook bij jongeren zijn de Beierse tradities populair. Foto Reuters Two boys wearing traditional Bavarian clothes smile during the Oktoberfest parade in Munich, September 21, 2008. Millions of beer drinkers from around the world will come to the Bavarian capital Munich for the world's biggest and most famous beer festival, the Oktoberfest. REUTERS/Alexandra Beier (GERMANY) REUTERS

Het is vol in de biertent van Anneliese en Hermann Haberl in München. Stampvol. Hier wordt gedronken, gegeten, gejoeld, gezongen. Het grootste volksfeest ter wereld, het Beierse Oktoberfeest, is in volle gang.

Het blaasorkest zet een nieuwe deun in. De bezoekers verheffen zich van hun houten banken en zingen luidkeels mee, de literpul bier in de hand, meedeinend op de muziek. Ergens aan een lange tafel proost Monika Lenz in haar traditionele Beierse dirndljurk op de gezondheid van haar disgenoten.

Het beeld voldoet aan alle clichés die over de Duitse deelstaat Beieren denkbaar zijn. Bier in hectoliters, tafels met varkensgebraad en kippenbouten, vrouwen in dirndl en mannen in Lederhose. Bestaat dit nog? Ja – en het is populairder dan ooit.

Toch past Monika Lenz in haar vrolijke klederdracht niet helemaal in het Beierse cliché. Ze komt namelijk niet uit Beieren, maar uit Saksen, uit het voormalige Oost-Duitsland. „Ik ben import-Beierse”, zegt ze trots. „Maar als je hier wilt meedoen en erbij wilt horen, moet je je aanpassen. Vandaar die jurk – dit is mijn nieuwe Heimat”.

Beieren is het succesverhaal van Duitsland. De deelstaat heeft met zijn bijna volledige werkgelegenheid een enorme aantrekkingskracht op de rest van de Bondsrepubliek, zeker op regio’s waar werk schaars is. Zoals Saksen, de thuisstaat van Monika Lenz. Het opvallende accent van de vele duizenden Saksen die hier de afgelopen jaren emplooi hebben gevonden, hoor je tegenwoordig haast overal in Beieren.

Het economische succes van Beieren heeft een nieuw zelfbewustzijn geschapen. Dat uitgerekend jonge mensen op het Oktoberfeest massaal in klederdracht lopen, heeft volgens Lenz, midden twintig, niet zozeer met folklore te maken als wel met „een manier van leven”. Ze vond enkele jaren geleden als voormalig werkloze uit het oosten moeiteloos een goedbetaalde baan in de Beierse horeca. En ook hoger opgeleiden vinden de weg naar het zuiden. Beieren heeft zich het afgelopen decennium ontwikkeld tot werkverschaffer in alle bedrijfstakken, ook de hippe IT-sector.

De politiek heeft daar bij aangehaakt. Het succes van Beieren zou zonder de economische politiek van de Christlich-Soziale Union (CSU) zelfs haast ondenkbaar zijn. De Beierse mentaliteit van hard werken, de gunstige ligging van de deelstaat in Midden-Europa, de magische aantrekkingskracht – het heeft in de ontwikkeling allemaal een rol gespeeld. Maar zonder de CSU zou Beieren niet zijn wat het nu is. De ‘christelijk-socialen’ regeren al meer dan 45 jaar met absolute meerderheid en mogen zich door die populariteit de enige echte volkspartij van Duitsland noemen.

Maar er dreigen barsten in de spiegel. Morgen worden in Beieren parlementsverkiezingen gehouden. En in de peilingen staat de CSU op verlies. Ze zou haar absolute meerderheid wel eens kwijt kunnen raken. Iedere andere democratische partij zou blij zijn met een electorale aanhang van 47 procent, maar voor de CSU zou het na de 60 procent in 2003 een ramp zijn. „Dan moeten we in een coalitie en zullen we compromissen moeten sluiten. En dat is het laatste wat we willen”, zegt Günther Beckstein, de minister-president van Beieren, met weerzin in z’n stem. Beckstein (64) is co-lijsttrekker van de CSU. Hij wil van verlies en coalitievorming niets weten. „Ik denk maar aan één ding: meer dan vijftig procent halen”, zegt hij in een gesprek met enkele buitenlandse correspondenten.

De premier is schor. Hij heeft in een biertent moeten spreken en dat is een vak apart. De politicus die daar de aandacht kan vangen én vasthouden, moet van bijzondere huize zijn. Beckstein slaagt er maar matig in.

Samen met Erwin Huber (62) leidde Beckstein vorig jaar een opstand tegen de langjarige baas van de partij, Edmund Stoiber, een fenomeen in de Beierse en Duitse politiek. Met karakteristieke rauwheid werd Stoiber gewipt. Beckstein en Huber namen het roer over, maar een knaller is hun leiderschap tot nu toe niet geworden. Door hun onervarenheid hebben ze fouten gemaakt. Beiden zijn grijze mannen met weinig charisma. Integere politici met een indrukwekkende staat van dienst – en toch passen ze voor veel kiezers niet helemaal in het Beierse succesverhaal.

Het heimwee is dan ook groot naar de destijds ongeliefde, maar altijd gerespecteerde Stoiber. „Meer dan zijn opvolgers slaagde Stoiber erin de CSU model te laten staan voor de Beierse identiteit en de wijze van leven hier”, zegt de Münchense politicoloog Michael Weigl. „Stoiber stond voor ‘Laptop en Lederhose’, die unieke mengeling van economisch succes en Beiers conservatisme”.

De CSU is onder Beckstein en Huber net iets te vaak negatief in het nieuws geweest om nog een feel good-factor te zijn, zoals politicoloog Weigl het uitdrukt. Andere partijen zien eindelijk hun kans schoon om bij de aanstaande parlementsverkiezingen te scoren. Die Linke, de liberale FDP, de sociaal-democratische SPD, de Freie Wähler: zij hopen dat de CSU haar meerderheid kwijt raakt en de macht in Beieren moet delen.

Vooral het feit dat de nieuwe linkse partij Die Linke de kiesdrempel van vijf procent kan halen, verontrust de CSU – die in alles het tegendeel is van Die Linke. CSU-voorzitter Huber kondigde laatst een „kruistocht” tegen ultralinks aan.

Bij Die Linke bedankt plaatsvervangend voorzitter Klaus Ernst zijn machtige opponent. Het woord kruistocht heeft zijn partij in de schijnwerpers gezet, waarna Die Linke de tegenaanval kon openen. „Beieren”, zegt hij, „kent ook verliezers. Er zijn hier nog steeds mensen die werkloos zijn. Of die met twee baantjes voor weinig geld moeten sappelen om rond te komen. En die niet aan het Beierse succes kunnen deelnemen. Daar zwijgt de CSU over.”

De verkiezingen vallen midden in het Oktoberfeest. Politici mengen zich in het feestgewoel. Het bier à 8,25 euro per literpul stroomt kolkend uit de vaten. De sfeer in de biertenten is geëxalteerd. Wie zich hier als politicus staande houdt, kan ook de verkiezingen winnen. Maar een afgetekende winnaar is er niet bij.