Met feministe naar school Joke Smit

Over Joke Smit verschijnt deze week een biografie. Een naar haar genoemde school draagt nog steeds haar ideeën uit.

Foto N. v/d Stam
Foto N. v/d Stam Stam, N. v/d

Aan een chique kade in Amsterdam-Zuid staat de Joke Smit-school. Ooit begonnen als een ‘moedermavo’ waar volwassen vrouwen hun diploma haalden, is het nu vooral een school voor jongvolwassen (18-23). De helft van de 1400 leerlingen is allochtoon. „Het tweedekansonderwijs is een vangnet voor mensen die geen diploma haalden op de middelbare school, mensen die een stapje hoger willen en mensen die het verkeerde pakket kozen”, zegt opleidingsmanager Wilma de Vries.

Joke Smit, de naamgeefster van de school, was een fervent pleitbezorgster van betere opleidingskansen voor meisjes en vrouwen. Opleiding moest de achtergestelde positie van vrouwen verbeteren. Met het idee dat het zonde was vrouwen op te leiden omdat ze toch achter het aanrecht verdwenen, moest korte metten worden gemaakt.

Bij de actiegroep Man Vrouw Maatschappij, opgericht door Smit en Hedy d’Ancona, had de verbetering van onderwijs aan meisjes hoge prioriteit, onder meer met de actie ‘Marie, Word Wijzer!’ Er kwamen VOS-cursussen (Vrouwen Oriënteren zich op de Samenleving) en moedermavo’s. Want het gezin was een feodale instelling waarin de moeder volgens Smit „haar arbeidskracht gratis in dienst stelt van anderen, in ruil voor onderdak, voedsel, kleding en een zekere mate van bescherming. Zij leeft onder een regime van uitbuiting en genadebrood”. Het tweedekansonderwijs bood trouwens ook uitkomst aan Smits eigen zoon, die van het Barlaeus Gymnasium werd afgegooid.

Smit maakte zich tijdens haar leven zorgen over het feminisme in de toekomst. Vastgesteld kan worden dat het verschil in opleiding tussen jongens en meisjes intussen is beslecht: meisjes doen het over de hele linie zelfs beter dan jongens. Maar volgens de Joke Smit-school bestaat er nog steeds grote behoefte aan tweedekansonderwijs.

De Joke Smit is een Vavo-school (voortgezet algemeen volwassenenonderwijs). Vijftien procent van de leerlingen doet vmbo-tl (technische leerweg), de helft havo en een kwart vwo. Daarnaast worden er niet-examengerichte lessen Wiskunde, Nederlands, Frans en Engels gegeven en is er een project ‘Alvast studeren’, waarbij gezakte leerlingen een of twee eindexamenvakken volgen en intussen vast aan een HBO-opleiding beginnen, zodat zij geen jaar verliezen. Tot slot zijn er zogenoemde Rutte-leerlingen, nog net geen achttienjarigen die door een reguliere middelbare school zijn ‘uitbesteed’ omdat het volwassenenonderwijs beter bij hen past.

Maar waarom was er ondanks de behoefte aan tweedekansonderwijs een paar jaar geleden sprake van opheffing van de Joke Smit-school? Wilma de Vries: „Omdat onder minister Verdonk de cursussen Nederlands voor buitenlanders (Nt2) terugliepen, leek het er even op dat het vmbo, havo en vwo voor volwassenen in die val werden meegesleurd. De gemeente Amsterdam heeft gelukkig direct gezien dat het heel onverstandig zou zijn om op het tweedekansonderwijs te bezuinigen.”