Julia, Romeo, diens rivaal Paris en ?9/11?

Theater De Internationale Keuze van de Rotterdamse Schouwburg: Romeo and Juliet. Gezien 25/9. Herh. 27/9. Info rotterdamseschouwburg.nl.

Het verhaal van Romeo en Julia; hoe ging het ook alweer? Die slotscène bijvoorbeeld. Ging Romeo niet naar het kerkhof om te duelleren met zijn rivaal Paris, die naar Julia’s graftombe was gekomen „om zichzelf af te trekken bij haar dode lichaam”?

De New-Yorkse groep Nature Theater of Oklahoma (genoemd naar een reizende toneelgroep in de roman Amerika van Franz Kafka), is vorig jaar voor Europa ontdekt door het festival De Internationale Keuze van de Rotterdamse Schouwburg. De groep keert nu terug met twee voorstellingen waarin beroemde verhalen op eigen wijze worden naverteld: Rambo en Romeo and Juliet.

Wat de voorstellingen in De Internationale Keuze gemeen hebben, is dat ze uitgaan van een sterk, consequent doorgevoerd concept dat met de theaterwetten speelt. Nature Theater of Oklahoma belde vijftig mensen op om te vragen of ze Romeo en Julia konden navertellen. Dit leidde tot hilarische varianten, vooral geestig door de hedendaags platte invulling die de respondenten eraan gaven. Eén creatief geheugen had er zelfs bovenstaande slotscène bijbedacht. Een andere respondent leverde verfrissend commentaar bij het drama („I never bought it”), dat volgens hem helemaal niet over liefde gaat („ze kennen elkaar maar net”) maar over „teenage lust.” Een derde wist de geschiedenis te verbinden met 9/11.

De twee acteurs, Anne Gridley en Robert Johanson, staan in goedkope kostuums in een bordkartonnen toneeltje, en krijgen de gesprekken te horen in een oortelefoon. Ze spelen de teksten direct na, maar met ouderwets grote toneelgebaren, in nep-Elizabethaans Engels, en met een grote, vooroorlogse toneelstem. Die gedragen stijl botst grappig met de slordige spreektaal van de respondenten, vol herhalingen, stopwoordjes, onaffe zinnen, zenuwachtige lachjes en ah’s en oh’s.

Juist daardoor ga je beter letten op de eigenaardigheden van spreektaal en op de vertelwijze van iemand die iets direct uit het geheugen in woorden probeert te vangen. Dat heeft een zekere poëzie. Verrassend is dat de Amerikaanse navertellers – die het stuk doorgaans van de middelbare school kennen – zoveel van Romeo and Juliet (1595-1596) weten. Ze hebben het plot en de personages misschien niet helemaal meer op een rijtje, maar de kern hebben ze goed begrepen. Het liefdespaar lééft echt voor de Amerikanen. Gelukkig is het land met zulk degelijk cultureel onderwijs.

Wonderlijk is dat het verhaal toch weer gaat werken. Het doet je verlangen naar een echte opvoering. (gelukkig in vijf versies te zien dit seizoen) De spelers lossen het verlangen in door na afloop, in het donker, de balkonscène te spelen: „With love’s wings did I o’er-perched these walls,/ For stony limits cannot hold love out.”