Gemorrel aan Haags taboe op 0,8 procent

De VVD wil de hulp aan arme landen verminderen. Hiermee haakt ze aan bij de partijen ter rechterzijde. „Maar het is de vraag of de VVD er electoraal iets mee opschiet.”

Een Nederlandse ex-manager geeft in Mali advies bij een metaalbedrijf. Mali, één de armste landen, ontvangt Nederlandse financiële steun voor onder meer armoedebestrijding. Mali, Bamako, 03-03-2007, Luc Lucier, nu als PUM actief, (PUM is organisatie gelieerd aan Nederlandse VNO ondernemers organisatie, en zendt ex-managers uit om voor korte tijd concrete hulp te bieden aan bedrijven en organisaties die daar toe een verzoek in dienen), helpt metaalbedrijf, maken o.a. watertorens. Steeds meer gepensioneerde ouderen willen iets nuttigs en zinvols blijven doen. Mali, Dutch development officer, volunteer, advising metal industry how to improve their production, products and such.
Een Nederlandse ex-manager geeft in Mali advies bij een metaalbedrijf. Mali, één de armste landen, ontvangt Nederlandse financiële steun voor onder meer armoedebestrijding. Mali, Bamako, 03-03-2007, Luc Lucier, nu als PUM actief, (PUM is organisatie gelieerd aan Nederlandse VNO ondernemers organisatie, en zendt ex-managers uit om voor korte tijd concrete hulp te bieden aan bedrijven en organisaties die daar toe een verzoek in dienen), helpt metaalbedrijf, maken o.a. watertorens. Steeds meer gepensioneerde ouderen willen iets nuttigs en zinvols blijven doen. Mali, Dutch development officer, volunteer, advising metal industry how to improve their production, products and such. Burgler, Roel;Hollandse Hoogte

Twee jaar geleden deed Kamerlid Diederik Samsom (PvdA) een voorspelling. Het is slechts een kwestie van tijd, beweerde hij in een essay, dat de „stilzwijgende vanzelfsprekendheid” verdwijnt dat Nederland jaarlijks rond de 0,8 procent van het nationale inkomen besteedt aan ontwikkelingshulp.

Samsom maakte een vergelijking met „de ondergang van het multiculturalisme”. Te lang had Den Haag de „logica van de keukentafel” genegeerd, waardoor de politiek werd overvallen toen „het politieke taboe” uiteindelijk werd doorbroken. Samsom waarschuwde zijn collega’s: hetzelfde zal gebeuren met de discussie over het ontwikkelingsbudget.

Bij de Algemene Beschouwingen werd vorige week die ‘stilzwijgende vanzelfsprekendheid’ doorbroken. Voor het eerst in decennia werd in het parlement een levendige discussie gevoerd over de ontwikkelingsgelden.

Aanleiding was de tegenbegroting van de VVD, die voorziet in een halvering van het budget. Eerder hadden al PVV en Rita Verdonk gepleit voor bezuinigingen op ontwikkelingshulp, nu stelde de VVD voor de uitgaven aan hulp terug te brengen tot het Europese gemiddelde, dat op 0,44 procent van het nationale inkomen ligt.

Vooral CDA-fractieleider Pieter van Geel en GroenLinks-leider Femke Halsema vielen de VVD hard aan. VVD-leider Mark Rutte ging zelfverzekerd op hun kritiek in: „Wij hebben geen zin meer in het afkopen van schuldgevoelens”, verklaarde hij.

Maar dat betekent niet dat er binnen de partij geen strijd is gevoerd. Oud-minister en voormalig fractievoorzitter Joris Voorhoeve publiceerde onlangs een boek waarin hij nadrukkelijk pleit tegen een verlaging van het budget. Hij is teleurgesteld over de ommezwaai: „Ik vind dat juist liberale principes dwingen tot ontwikkelingshulp, vooral op het gebied van rechtstatelijke steun.”

De fractie had Voorhoeve in de zomer al geïnformeerd over het „doorbreken van een decennialange consensus”, dus hij had de tijd om eraan te wennen. Maar het valt niet mee. „We sluiten ons nu aan bij partijen zonder gouvernementele ambities. We willen ons onttrekken aan Europese afspraken waarvoor wij ons als regeringspartij altijd hard hebben gemaakt.”

Kamerlid Arend-Jan Boekestijn (VVD), ontwikkelingsspecialist van de fractie, is de architect van de ommezwaai. „Ik ben er juist trots op dat de parameters van het debat zijn verschoven”, zegt hij opgetogen. „Voorheen kon je op zijn hoogst over effectiviteit praten, nu zeg ik keihard: hulp is onderdeel van het probleem. Geen land is er ooit beter van geworden. En als mensen zeggen: jij bent immoreel bezig, dan gooi ik dat verwijt direct terug. Jullie zijn juist immoreel, door miljoenen te geven aan corrupte en wrede regimes.”

In een recent opinieartikel noemde Boekestijn zeventien manieren waarop er volgens hem moet worden bezuinigd. Zijn conclusie: „Houd op met een beleid dat geld van arme mensen in het Westen overhevelt naar rijke mensen in Afrika.” Voorhoeve zegt dat Boekestijn „een karikatuur” maakt van de huidige hulp.

Minister Bert Koenders (Ontwikkelingssamenwerking, PvdA) gaat nog een stap verder. „Sommige van Boekestijns punten zijn niet alleen karikaturaal, maar gewoonweg kwaadwillig. Omdat er argumenten tussen zitten waarvan hij weet dat ze aantoonbaar onjuist zijn.”

Het broeide al langer in de VVD, weet Koenders, maar dat de fractie nu voor het eerst daadwerkelijk voorstelt drastisch in het budget te snijden, wijt Koenders aan de hete adem die de VVD in haar nek voelt van Verdonk en Wilders. VVD’ers ontkennen dit. Maar Kamerleden van andere partijen delen de politieke analyse van Koenders. Van hen hoeft de VVD geen complimenten te verwachten.

Maar, erger voor de partij, het is ook de vraag of de partij er electoraal gewin uit zal halen. Uit onderzoek van TNS NIPO en Motivaction blijkt dat het grote maatschappelijke draagvlak in Nederland voor overheidssteun aan de derde wereld niet noemenswaardig afneemt. „Het hangt er natuurlijk vanaf hoe je iets vraagt, maar het algemene beeld is duidelijk: de zorg over de effectiviteit van de hulp groeit iets onder de bevolking, maar de steun blijft onverminderd hoog”, zegt Sibolt Mulder van NIPO.

Mulder heeft zelfs onderzoek verricht naar die steun onder een representatieve groep PVV-stemmers. „Ook zij bleken geen uitgesproken tegenstanders van ontwikkelingshulp. Wat mij vooral opviel was de solidariteit die zij toonden met arme Afrikanen. Zo van: wij worden genaaid door managers en politici, en dat worden ze in Afrika ook.”

Toch laten de onderzoeken ook altijd een solide smaldeel van de bevolking zien dat consequent kiest voor verlaging van het budget. Dat smaldeel had een paar jaar geleden geen politieke vertegenwoordiging in Den Haag. Dat is inmiddels veranderd. „Maar het is de vraag”, zegt Mulder, „of de gezamenlijke zetels van VVD, PVV en Verdonk die tegenstemmers nu niet oververtegenwoordigen. De VVD is misschien electoraal wel een stap te ver gegaan.”

Wat is de politieke analyse van een onderzoeker waard? Statistieken en onderzoek verdoezelen de „logica van de keukentafel”, schreef Samsom in 2006. De politiek kan zich niet van die logica afwenden, aldus Samsom.

Voorhoeve benadrukt daarentegen dat parlementair wapengekletter vaak niets betekent voor feitelijk beleid. „Ik ga er helemaal vanuit dat als de VVD weer in beeld komt als serieuze regeringspartij, ze zich zonder morren weer zal voegen naar de heersende consensus op het gebied van internationale hulp.”

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Foto Afrika

De foto van een Nederlandse ingenieur aan het werk in Mali bij het artikel Gemorrel aan Haags taboe op 0,8 procent (27 september, pagina 3) is gemaakt door fotograaf Roel Burgler/Hollandse Hoogte.