Grootvader moet op ANC passen

Kgalema Motlanthe lijkt geschikt als tijdelijke president van Zuid-Afrika.

Hij is ervaren en geniet het respect van zowel aanhangers van Mbeki als Zuma.

Ze noemen hem liefkozend Mkhulu, Zulu voor ‘grootvader’. Een gerespecteerde stamoudere die met een mengeling van vertedering en gestrengheid kijkt naar zijn ravottende kleinkinderen. We hadden het, in deze tijden van politieke turbulentie, slechter kunnen treffen dan met de bescheiden maar ervaren Kgalema Motlanthe als interim-president, is de teneur onder de ANC-aanhang. Het Zuid-Afrikaanse parlement heeft Motlanthe gisteren benoemd tot interim-president. Hij wordt geacht te fungeren als president tot de verkiezingen volgend jaar. Dan wordt zeer waarschijnlijk ANC-leider Jacob Zuma gekozen tot president.

Op de schouders van de 59-jarige Motlanthe, voormalig vakbondsleider en secretaris-generaal van het ANC, rust de zware taak om de komende maanden de eenheid te bewaren tussen de verbitterde aanhangers van Thabo Mbeki en de triomfalistische achterban van Jacob Zuma. Mbeki is door de top van het ANC gedwongen om op te stappen als president. Officieel omdat Mbeki achter de juridische vervolging van Zuma zou zitten. In werkelijkheid ook omdat veel arme ANC-aanhangers waren uitgekeken op de afstandelijke Mbeki. Zij vestigen hun hoop op de populistische Zuma. De onbesproken Motlanthe mag als tussenpaus de verdeelde ANC-winkel bij elkaar houden.

Voordeel voor Motlanthe is dat hij in beide kampen aanzien geniet. Net als Mbeki en Zuma behoort hij tot de veteranen van de anti-apartheidsstrijd. Motlanthe werd op school beïnvloed door de activistische Black Consciousness Movement van Steve Biko. Na de bloedige opstand in Soweto in 1976 werd Motlanthe veroordeeld tot tien jaar celstraf op Robbeneiland, waar ook Nelson Mandela zat.

Na zijn vrijlating maakte Motlanthe politieke carrière. In 1987 werd hij bestuurslid van de vakbond voor Mijnwerkers. Onder Mbeki werd Motlanthe secretaris-generaal van het ANC. Bij de ANC-verkiezing vorig jaar, waar Zuma Mbeki opvolgde als partijleider, werd Motlanthe gekozen als tweede man. Op aandringen van Zuma-getrouwen trad hij dit jaar toe tot Mbeki’s kabinet.

Motlanthe heeft Zuma steeds gesteund tijdens diens verweer tegen aantijgingen van corruptie, maar veroordeelde tegelijkertijd als enige publiekelijk de militante Jeugdliga van het ANC. Die verklaarde bereid te zijn om „te moorden voor Zuma”.

Zuma wordt waarschijnlijk de volgende president, maar er wordt stilletjes rekening mee gehouden dat hij, om onvoorziene politieke of juridische redenen, moet afhaken. Dan zou Motlanthe langer president kunnen blijven. Aartsbisschop Desmond Tutu zei deze week wat vermoedelijk veel landgenoten denken: „Ik denk dat heel veel mensen zich niet zullen schamen met hem als staatshoofd”.