Een nieuwe verliezer

Toen minder dan twintig jaar geleden de Muur viel, spraken sommigen over het einde van de geschiedenis. Ze bedoelden daarmee dat de grote utopische politieke ideologieën van de twintigste eeuw, het fascisme en het communisme, beide hadden gefaald en dat er definitief een periode zou aanbreken van wereldwijde vrijhandel. Het kapitalistische Westen had de Koude Oorlog gewonnen. Het economisch liberalisme had zijn superioriteit bewezen en niemand zou ooit nog durven te twijfelen aan zijn zegeningen. De vrije markt had ideologie overbodig gemaakt. De wereld zou voortaan door marktwerking worden bestierd en de taak van de politiek zou slechts zijn de markt de maximale ruimte te geven.

De financiële crisis op dit moment is alleen daarom al historisch omdat niemand nu nog kan volhouden dat ongelimiteerde vrijhandel automatisch leidt tot een betere wereld. Ook het oude liberale fabeltje dat de markt zichzelf altijd corrigeert, kan niet meer worden geloofd. Zelfs de meest liberale en meest rechtse leiders van deze planeet doen een oproep om de vrijhandel te reguleren. De Franse president Sarkozy pleitte daarvoor tijdens de plenaire vergadering van de Verenigde Naties deze week. De Italiaanse premier Berlusconi haastte zich om voor de Italiaanse pers te verklaren dat hij daar precies zo over dacht. De Amerikaanse president Bush sprak eergisteren zijn volk toe en zei iets wat volgens het hardcore liberalisme theoretisch onmogelijk is: ‘De markt werkt niet naar behoren.’ Ook hij pleitte voor regulering door de overheid.

We beleven historische dagen, zeker als je bedenkt dat we volgens sommigen al voorbij het einde van de geschiedenis leven. De nazomer van 2008 zal de geschiedenis ingaan als het moment waarop de laatst overgebleven politieke ideologie van de twintigste eeuw haar ondergang beleefde. Twintig jaar nadat het communisme definitief verslagen leek, blijkt ook de winnaar van toen een verliezer. Beide kampen van de Koude Oorlog hebben gefaald.

Het zal nog een paar jaar duren voordat dit failliet is uitgekristalliseerd. Dan zal de twintigste eeuw voorgoed voorbij zijn, net zoals het tot 1914 duurde totdat de negentiende eeuw voorbij was.

Ilja Leonard Pfeijffer