Een letter is geboren

In een tweewekelijkse serie over boeken die bijna onopgemerkt bleven, deze week een driedimensionaal alfabet

Marion Bataille: ABC3D. Querido, 36 blz. € 15,–
Marion Bataille: ABC3D. Querido, 36 blz. € 15,–

Ik sloeg het boek open en zag eerst niets. Maar tijdens het openslaan begon zich iets voor mijn ogen te ontvouwen: een ovalen vorm van papier. In zijn ontvouwing wist hij zich, heel miraculeus, naar mij toe te draaien - als een ober die zich, na uit zijn lotushouding omhoog te zijn gekomen, met zijn presenteerblaadje naar mij toe wendde. Vlak voordat de toestand van maximale ontvouwing was bereikt, maakte het presenteerblaadje nog een laatste knik, en toonde zich toen totaal. Ik zag een grote rode hoofdletter G, van stevig papier, tegen een witte achtergrond, op een gedraaid onderstel van even stevig wit papier.

Zo was uit het dichte boek en de platte pagina een driedimensionale G te voorschijn gekomen. Noem het de geboorte van een letter. De emancipatie van een letter! Altijd maar veroordeeld tot saai en onderdanig dienstbetoon aan de lopende tekst in het platte vlak, – nu tot leven gekomen, in zijn eentje, voor het eerst, zonder verdere buurletters. Een standbeeldje voor een letter. Ontworpen door de jonge Franse illustratrice en vormgeefster Marion Bataille.

Zij was zo aardig om ook de andere 25 letters van het alfabet van een vergelijkbaar klein papieren driedimensionaal monument te voorzien. Stuk voor stuk vondsten van vouw-, knip-, plak- en bindwerk, met ingenieuze papieren drijfassen en verholen mechanieken van karton. En ze doen het allemaal. Je ziet een C, bladert verder, en in die verderbladerbeweging klap je de C vanzelf om in zijn buurletter, de D. Blader je na de E verder, dan wordt door de bladerbeweging de onderste streep van de E vanzelf weggetrokken – en zit je al met de letter F in handen, terwijl je nog meende naar de F op weg te zijn. De M: komt omhoog als een stevig M-vormig huis. Enzovoort.

Noem het een pop-up-boek. Dat is het. Noem het een ‘origineel cadeau voor alle leeftijden’. Dat is het zeker ook. Noem het een abecedarium in 3D. Ook dat is het. Vandaar de titel. Maar ABC3D is vooral een zich ontluikend boek. Bij elke letter zien we de sensatie, hoe simpel ook, van het loskomen uit een vaste vorm. Bij elke letter komt er iets in beweging, tot leven, tot stand. Ik kan er alleen maar nieuwe lentelijke verwoordingen voor verzinnen, als in een Gorteriaanse stamelzin, maar ik zal me inhouden. Het gaat om ontvouwen, ontpoppen, ontbotten, ontspruiten, ontluiken – de sensatie alsof er een nieuwe wereld opengaat.

Daar moet ook ergens de link liggen met de gedachte dat het hier om een kinderboek zou gaan, ‘voor 6 jaar en ouder’. Net leren lezen, nog vertrouwd moeten raken met lettervormen en woordbeelden, nog niet vastgeroest zitten in vaste patronen – het is de ideale toestand voor een levend letterboek als dit. Daar is de S die zich met zijn dunne rode lijn slingert rond twee stroboscoopschijfjes die, terwijl de pagina opengaat, in tegengestelde richting beginnen rond te draaien. Of zijn het twee parasollen, van boven bezien? Of is het een fiets, maar dan op zijn kop, met, heel raar, onafhankelijk van elkaar draaiende spaakwielen?

U ziet het waarschijnlijk helemaal niet voor u. ABC3D is een onbespreekbaar boek. Het is niet te lezen. Alleen te ondergaan. Er staan maar 26 letters in, maar u krijgt het nooit uit.

Marion Bataille: ABC3D. Querido, 36 blz. € 15,–