Geef Paulson geen blanco cheque

Wanneer het reddingsplan voor de financiële sector wordt gebruikt om insolvente banken op te kopen, wat ziet de gewone man er dan van terug, vraagt George Soros.

Geef Paulson geen blanke cheque Tekening Siegfried Woldhek
Geef Paulson geen blanke cheque Tekening Siegfried Woldhek Woldhek, Siegfried

Het reddingspakket van de Amerikaanse minister van Financiën Paulson ter waarde van 700 miljard dollar is in het Amerikaanse Congres op tegenstand gestuit. En terecht: het is een slecht idee. Het Congres zou zijn verantwoordelijkheid verzaken als het hem een blanco cheque zou geven. Het wetsontwerp dat het Congres kreeg voorgelegd bevatte zelfs taal die de ministeriële besluiten zou vrijwaren van enig gerechtelijk of bestuurlijk toezicht – waarmee de almachtsdroom van de regering-Bush geheel in vervulling zou gaan.

Paulsons staat van dienst wekt niet het benodigde vertrouwen om hem 700 miljard dollar ter beschikking te stellen. Zijn optreden van afgelopen week leidde tot de crisis die een redding noodzakelijk maakt. ’s Maandags liet hij Lehman Brothers failliet gaan en weigerde hij overheidsgeld uit te trekken om AIG te redden. Dinsdags moest hij op zijn schreden terugkeren en AIG onder strenge voorwaarden een lening van 85 miljard dollar verstrekken. Het faillissement van Lehman verstoorde de markt voor handelspapier. Een groot geldmarktfonds kon niet aan zijn verplichtingen voldoen en de investeringsbanken die op de markt voor handelspapier aangewezen zijn, konden hun operaties nog maar moeilijk financieren. Donderdags was de run op de geldmarktfondsen in volle gang en kwamen Morgan Stanley en Goldman Sachs dichterbij de ondergang dan in de jaren dertig. Paulson maakte opnieuw een draai en stelde een redding van het systeem voor.

Paulson kreeg al eerder een blanco cheque van het Congres. Dat was om een uitweg voor Fannie Mae en Freddie Mac te vinden. Zijn oplossing was voor de huizenmarkt de slechtst denkbare: de directies wisten dat ze hun baan zouden verliezen als de blanco cheques werden uitgeschreven, dus verschansten ze zich en maakten hypotheken duurder en minder verkrijgbaar. Binnen enkele weken dwong de markt Paulson de twee banken over te nemen.

Paulsons voorstel om noodlijdende hypotheekverstrekkers op te kopen brengt een klassiek probleem van asymmetrische informatie met zich mee. De beleggingen zijn moeilijk te taxeren, maar de verkopers weten er meer van dan de koper: bij elk soort veiling zou Financiën met de rommel blijven zitten. Het voorstel staat ook bol van de latente belangenconflicten. De regeling zal geen verlichting brengen tenzij Financiën te veel voor de beleggingen betaalt. Maar als de regeling wordt gebruikt om insolvente banken op te kopen, wat krijgt de belastingbetaler daar dan voor terug?

Barack Obama heeft vier goede voorwaarden geschetst die zouden moeten worden opgelegd: de belastingbetaler moet naast een nadeel ook een voordeel krijgen, een onpartijdige raad dient toezicht op het proces te houden, naast hypotheekhouders moeten ook huiseigenaars hulp krijgen en aan de compensatie van degenen die van het geld van de belastingbetaler profiteren moeten enkele beperkingen worden gesteld.

De injectie van overheidsgelden zou veel minder problematisch zijn als ze zou worden gebruikt om het vermogen van de banken direct te versterken. 700 miljard dollar aan preferente aandelen met garantie is mogelijk voldoende om het gat te dichten dat door het knappen van de huizenzeepbel is ontstaan. Toevoeging van 700 miljard dollar aan de vraagkant van een markt van 11.000 miljard is daarentegen misschien niet voldoende om de daling van de huizenprijzen tot staan te brengen.

Ook aan de aanbodkant moet iets gedaan worden. Om te voorkomen dat de huizenprijzen naar beneden doorschieten, moet het aantal executieverkopen tot een minimum worden beperkt. De hypotheekvoorwaarden moeten worden afgestemd op het vermogen van huiseigenaars om te betalen.

Maar met deze taak belast het reddingspakket zich niet. Het is een gevoelige taak om de noodzakelijke aanpassingen aan te brengen, die nog wordt bemoeilijkt doordat veel hypotheken zijn opgesplitst en herverpakt in de vorm van schuldverplichtingen die als onderpand dienen. De houders van de verschillende partjes hebben tegenstrijdige belangen. Het zou te lang duren om deze tegenstellingen zo uit te werken dat het reddingspakket ook een gewijzigde hypotheekregeling kan omvatten. Maar het pakket kan door een wijziging van de faillissementswetgeving met betrekking tot het hoofdbewonerschap hiertoe wel de weg bereiden.

Nu de crisis is losgebarsten, is een grootschalig reddingspakket waarschijnlijk onmisbaar om haar weer te bedwingen. Herstel van de uitgeputte balans van het bancaire stelsel is de juiste aanpak. Niet elke bank verdient het om gered te worden, maar de deskundigen bij de Fed kan worden toevertrouwd dat ze, onder het juiste toezicht, tot de juiste oordelen komen. Directies die niet bereid zijn de gevolgen van gemaakte fouten te aanvaarden, zouden kunnen worden gestraft door hun de kredietfaciliteiten van de Fed te ontzeggen. Een terbeschikkingstelling van overheidsgelden zou ook de particuliere sector moeten aanmoedigen om de bankensector van nieuw kapitaal te voorzien en de financiële crisis tot een einde te brengen.

George Soros is bestuursvoorzitter van het Soros Fonds.©The Financial Times