Elke minuut overleg met Congres is te veel

De Amerikaanse minister van Financiën Paulson moest alles uit de kast halen om zijn reddingsplan voor de financiële sector te verdedigen in het Congres.

Het bankenplan van Paulson is een aanslag op de staatsschuld van de Verenigde Staten. De National Debt Clock in New York geeft van minuut tot minuut het begrotingstekort van de Amerikaanse overheid weer. Foto AP The current amount of the U.S. national debt is shown on the National Debt Clock in New York, Tuesday Sept. 23, 2008. A bailout of the faltering financial industry could boost the national debt to $11 trillion, according to economists. (AP Photos/Bebeto Matthews)
Het bankenplan van Paulson is een aanslag op de staatsschuld van de Verenigde Staten. De National Debt Clock in New York geeft van minuut tot minuut het begrotingstekort van de Amerikaanse overheid weer. Foto AP The current amount of the U.S. national debt is shown on the National Debt Clock in New York, Tuesday Sept. 23, 2008. A bailout of the faltering financial industry could boost the national debt to $11 trillion, according to economists. (AP Photos/Bebeto Matthews) Associated Press

Zijn naambordje mag hem aanduiden als de ‘edelachtbare Henry M. Paulson’, de Amerikaanse minister van Financiën geeft zijn gemoedstoestand in weinig hoogstaande bewoordingen weer. Hij is „geërgerd”, „nijdig” (zegt hij twee keer), „boos” (drie keer), „gefrustreerd” (zes keer) en vindt het feit dat zijn regering de grootste financiële reddingsoperatie ooit moet opzetten „een beschamende vertoning voor de Verenigde Staten van Amerika”.

Paulson zei het gisteren tijdens een vijf uur durende hoorzitting in het Congres, die werd gekenmerkt door een ruzieachtige sfeer. De minister was samen met de ‘edelachtbare Ben S. Bernanke’, voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, opgeroepen om te getuigen. Gespreksonderwerp: het verzoek 700 miljard dollar aan Amerikaans belastinggeld in te zetten om honderden Amerikaanse banken te helpen. Alleen zo zou op korte termijn de financiële sector gerustgesteld kunnen worden.

De tegenstellingen tijdens de zitting zijn overzichtelijk. Paulson en Bernanke willen dat het Congres instemt met het voorstel – zonder wijzigingen en snel. De Congresleden hebben echter een waslijst aan bezwaren en protesteren tegen de wijze waarop ze voor het blok worden gezet. Ze trekken parallellen met het verzoek om toestemming voor de Irakoorlog, in 2003.

Toen werd volgens de Congresleden net zo’n armageddon voorgesteld als Bernanke en Paulson nu doen, met dezelfde ondertoon: elke minuut overleg is er één te veel en het Congres is verantwoordelijk voor de gevolgen – „elk deel van de economie is in gevaar”. Ook getalsmatig zijn er overeenkomsten: de oorlog in Irak kostte de laatste vijf jaar evenveel als Paulson en Bernanke nu in noodtempo willen uitgeven.

Eerst waarom het ministerie van Financiën en het stelsel van centrale banken, de Federal Reserve, om het geld vragen. Bernanke herinnert nog maar even aan zijn vorige baan – hij was hoogleraar aan Princeton – en doceert dat de kern van de kredietcrisis bij de Amerikaanse huizenmarkt ligt. Op het moment dat die instortte, twee zomers geleden, werden de complexe financiële producten op basis van de hypotheken – „die ook de bankiers niet altijd begrijpen”, zegt Paulson – minder waard.

Nu die markt is drooggevallen, zitten de banken nog met die beleggingen waarvan niemand bij gebrek aan vraag ernaar precies weet hoeveel ze waard zijn.

Vervolg Noodplan: pagina 15

Congres wil geen blanco cheque uitschrijven

Noodplan

Vervolg Noodplan van pagina 1

Zolang banken hier niet vanaf komen, blijven beurzen instabiel en gaat de kredietkraan dichter. Iemand moet banken van die beleggingen afhelpen, anders „komt de gezondheid van de algehele economie in gevaar”, „kunnen de consequenties voor de financiële markten en de economie aanzienlijk zijn”. „Die is trouwens al fragiel en dat verergert. Nu al merken niet-financiële bedrijven dat ze worden afgesneden van krediet”. En: „Iedereen in het land die denkt dat Wall Street ver weg is, is verkeerd ingelicht.” Stuk voor stuk uitspraken van Bernanke.

Paulson voert de druk verder op door te stellen dat de slecht uitgevallen leningen al voor een „kettingreactie hebben gezorgd en dat alle Amerikaanse bedrijven nu getroffen worden omdat ze afhankelijk zijn van krediet om te kunnen overleven en banen te kunnen scheppen”.

De 21 leden van de bankencommissie laten bij herhaling merken dat de wereld van de haute finance te hoog gegrepen is voor hen. Liever maakten de Senatoren het zo lokaal mogelijk. Het is immers vlak voor de verkiezingen, enkelen proberen herkozen te worden. De Senator uit South Dakota laat bijtend weten dat zijn achterban niet met het voorstel kan instemmen; in zijn staat is het usance verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen falen. Met dit plan doen banken het tegenovergestelde.

De Senator uit Montana herinnert eraan dat hij maar een „keuterboertje” is en dat „jullie slimmer zijn dan ik in geldzaken – maar dat is nog geen reden dat ik stante pede moet beslissen of de economie er aan onderdoor gaat of niet”. En de afgevaardigde uit Ohio vertelt over een kiezer die zeven uur in de auto zat, naar Washington reed, zijn beklag kwam doen. „Waarom slaan jullie aan het gokken met andermans geld?”, was zijn vraag geweest. „Inderdaad!”, roept iemand uit de zaal met minstens vijfhonderd toeschouwers.

De publieksparticipatie was de hele dag al bovengemiddeld. Buiten stonden mensen met spandoeken („geen hulp voor slechte zakelijke beslissingen”) en binnen werden bordjes opgehouden met teksten als ‘no cash for trash’. Wanneer de Republikeinse senator Michael Enzi zegt dat „deze commissie haar werk niet zou doen als ze dit voorstel zou goedkeuren”, roepen toeschouwers „yeah!”. Als hij zegt dat de reddingsactie „alleen maar geld geeft aan hen die dit hebben veroorzaakt”, klinkt applaus. En wanneer Enzi, met een perfecte redenaarsdrietrapsraket, daarna oproept dat het juist huiseigenaren zijn die geholpen moeten worden, volgt applaus en geroep.

Democraat of Republikein, geen enkel lid van de Bankencommissie stemt in met het voorstel in zijn huidige vorm. Alleen al de beknoptheid stoort: het document telt nog geen drie kantjes. Naast de roep om inperking van bankierssalarissen, vallen de bezwaren uiteen in drie delen. Eén: de Senatoren willen meer bankentoezicht en transparantie bij het aankopen van de ‘giftige’ leningen. Paulson reageert kribbig. Hem was juist gevraagd, zegt hij, samen met het Congres tot een definitief voorstel te komen. „Eigenhandig voorstellen doen over toezichthouders was aanmatigend geweest.” Transparantie zal er, daarnaast, voldoende zijn. Belooft hij. Maar elke maand een tussenstand verstrekken, wijst hij af. Elk half jaar is voldoende.

Twee: de Congresleden willen, in hun woorden, „de belastingbetaler beschermen”. Omgerekend kost de reddingsactie 2.300 dollar per Amerikaan; hoe wordt zijn belang gewaarborgd? Een voorstel is om burgers aandelen te geven in de bedrijven die nu worden geholpen. Maar Paulson wil geen toezeggingen doen. Welke garanties kan hij dan afgeven dat de burger niet in de puree raakt? „Nogmaals”, zegt Paulson, „ik ben óók gefrustreerd. Burgers zitten namelijk al in de puree. Maar laat me u dit zeggen: zonder dit plan kan het nog veel erger worden.”

Het derde bezwaar betreft het lot van huiseigenaren met aflossingsproblemen. Hier lopen de oplossingen van Paulson en Bernanke aan de ene kant, en de Congresleden aan de andere, ver uit elkaar. De minister en de bankier stellen dat huiseigenaren geholpen worden zodra de bankensector tot rust is gekomen: dan worden hypotheken weer makkelijker verstrekt en trekt de vraag naar woningen weer aan. De Congresleden zien liever meer hulp voor deze groep.

Hoe nu verder? De Congresleden verwachten nog steeds het voorstel in aangepaste vorm goed te keuren, maar zolang Bernanke en Paulson toevoegingen afwijzen „is het plan onacceptabel”. Dat zegt commissievoorzitter Christopher Dodd. „We schrijven geen blanco cheque van 700 miljard uit.”

Bankier Bernanke houdt een slag om de arm over de doeltreffendheid van het voorstel, „misschien moeten we nog eens terugkomen voor meer”. Maar: „dit is onze beste kans”. Paulson vult hem dan snel aan: „Dit is onze énige kans. En werken zal het.”

Europees fonds, Fortis: pagina 17

Acht vragen over het noodplan en het plan zelf staan op nrc.nl/kredietcrisis