Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

De populierruis klinkt nu Canadees

De knoestige inheemse Zwarte populier is in gevaar, want zijn DNA raakt ‘vermengd’ met dat van een cultuurboom, de Canadapopulier, zo blijkt uit Wagenings onderzoek.

De mooie Zwarte populier, met zijn knoestige stammen en zijn altijd ritselende blaadjes was in Nederland al zeldzaam geworden. Het Wageningse instituut Plant Research International en natuurorganisatie Sovon hebben nu aangetoond dat de soort bedreigd wordt door genenvervuiling. Veel zaailingen die in natuurgebieden spontaan opkomen blijken geen ‘zuivere’ Zwarte populier, maar hybrides van de Zwarte populier (Populus nigra) en de gecultiveerde Canadapopulier (Populus x Canadensis).

De Zwarte populier was honderden jaren typerend voor de ooibossen langs de grote rivieren – nu grotendeels opgeslokt door weilanden en woonwijken. Natuurbeheerorganisaties slagen erin opnieuw ooibossen te verkrijgen, zoals de Millingerwaard bij Nijmegen en de Blauwe Kamer bij Rhenen (Gelderland). Maar is de Zwarte populier die daar spontaan opkomt nog wel ‘zuiver’, was de vraag. Want gemeentes en provincies hebben afgelopen twee eeuwen miljoenen Canadapopulieren aangeplant voor hout en beschutting. Deze snelgroeiende, kaarsrechte cultuurbomen (‘cultivar’) zijn kruisingsproducten van de Zwarte populier en de Noord-Amerikaanse Populus deltoide. Ze kunnen gemakkelijk terug kruisen met de Zwarte populier.

De onderzoekers testten het DNA van 44 jonge, spontaan opgekomen Zwarte opulieren op klei- of zandbanken langs de Rijn, de Waal en de IJssel. Met moleculaire technieken zochten ze naar bepaalde stukjes DNA die typerend zijn voor de Noord-Amerikaanse Populus deltoides. In 20 van de 44 monsters vonden ze dit DNA: die boompjes zijn een directe nakomeling van een Canadapopulier.

Op plaatsen met enkele tientallen Zwarte populieren bij elkaar vonden de onderzoekers geen of maar weinig hybrides. Hybrides vonden ze vooral op plaatsen waar vrouwelijke bomen min of meer geïsoleerd stonden. Vaak stonden dan aan de andere kant van de dijk Canadapopulieren. „De kans op bevruchting door een Canadapopulier is dan extra groot”, zegt plantengeneticus René Smulders. Een fors areaal Zwarte populieren aanplanten helpt wel de boom zuiver te houden, maar isolatieafstanden handhaven acht hij niet praktisch. De pollen van de Canadapopulieren waaien veel te ver weg.

Hybridevorming tussen inheemse boomsoorten en cultivars komt vaker voor. Zo staan in de Zeldersche Driessen bij Winterswijk en op de St Jansberg bij Nijmegen nog wat wilde appelbomen die vermoedelijk door de Romeinen zijn meegenomen (en die onooglijke appeltjes geven). Het Wageningse planteninstituut en de Genenbank Inheemse Bomen en Struiken in Flevoland testten onlangs ook deze appelbomen. Van de 161 bomen hadden er 28 (17 procent) DNA van de cultuurappel. Ook hier hebben de onderzoekers aanbevolen om flink wat wilde appelbomen bij elkaar te zetten, als natuurbeheerders ze zuiver willen houden.

Volgens Smulders hoeft hybridevorming niet negatief te zijn voor de biodiversiteit. Vaak vinden hybride soorten een eigen niche.