In 'Pleinvrees' zit geen vriendschap

Theater Pleinvrees van Alan Ayckbourn door het Nationale Toneel. Regie: Ivar van Urk. Gezien: 12/9 Nationale Toneelgebouw, Den Haag. Tournee t/m 2/11. Inl.: www.nationaletoneel.nl

Onthechte personages in een decor dat die onthechtheid prachtig benadrukt: zes verrijdbare locaties schuiven tijdens de voorstelling Pleinvrees van Alan Ayckbourn van voor naar achter. Slaapkamer, bar, huiskamer, tv, kantoor, disco, keuken. Kille, overheersend witte plekken die, net als de personages zelf, langs elkaar heen schuiven.

Met Pleinvrees (Private Fears in Public Places 2004) wil de Engelse toneelschrijver aantonen dat onze anonieme levens meer met elkaar zijn verbonden dan we beseffen. Dunne draden zijn tussen ons geweven; we leven naast elkaar, niet met elkaar. Het lijkt de tegengestelde overtuiging van schrijver Jeroen Brouwers: „Niets bestaat wat niet iets anders aanraakt.” In Pleinvrees raakt uiteindelijk niemand elkaar aan; de noodzaak tot diepere vriendschap of liefde ontbreekt.

In de krachtige regie van Ivar van Urk vertolken Stefan de Walle, Pauline Greidanus, Jeroen Spitzenberger, Xander van Vledder, Eline ten Camp en Ria Gerritsen de verdoolde personages met grote inzet. Zo is De Walle een fenomenale barkeeper, Van Vledder is schitterend in zijn rol van miezerige makelaar, Spitzenberger een gevaarlijke ex-soldaat en Eline ten Camp onweerstaanbaar goed in de manier waarop ze een blind date (met die levensgevaarlijke ex-soldaat) vertolkt. Ten Camp stuurt haar personage fraai tussen hoop en angst, verlegenheid en honger naar avontuur.

Het uitzonderlijke van deze voorstelling is dat de acteurs de toneelschrijver verre overtreffen. Ayckbourns idee is cerebraal. Hij is een vaardig auteur van losse scènes, maar de dwingende noodlotslijn ontbreekt. Het lijkt of de voorstelling zich herhaalt, zonder dat een dwingend gecomponeerd slot in zicht is. De barkeeper komt in contact met de secretaresse van de makelaar, maar daarbij blijft het. Als de ex-soldaat zijn vriendin verlaat, vindt hij een ander, maar een confrontatie tussen de twee jonge vrouwen (Pauline Greidanus en Eline ten Camp) blijft uit. De makelaar ontdekt dat zijn secretaresse (Rian Gerritsen) een dubbelleven leidt: zij geeft hem een video met een religieus programma maar ze is vergeten haar eigen optreden in een pornofilm te wissen. Het zijn emotioneel geladen scènes, maar ze verwijzen naar niets. Misschien is Ayckbourn te Brits: de ogenschijnlijk lichte tekst geeft geen dieper drama. Dat verhindert niet te besluiten: de acteurs zijn grandioos, hun spel redt een dramaturgisch zwak stuk. Lof voor Stefan de Walle en de anderen.