Campagne ?for you?

Lijden Barack Obama en John McCain aan gevaarlijke hoogmoed of overdreven plichtsbetrachting? Beiden willen president worden en hebben hun nominatie met een grootse speech bezegeld. Beiden zeiden ook dat ze het niet voor zichzelf deden noch voor een belangengroep, maar louter voor „you”.

Toch is het presidentschap een verantwoordelijkheid die een politicus amper moet willen dragen. Want wat staat de nieuwe superman te wachten? Richard Holbrooke, VN-ambassadeur ten tijde van Bill Clinton, zei het ruim een jaar geleden tegen het Duitse weekblad Der Spiegel zo: „De volgende president erft twee oorlogen. Dat is nog nooit gebeurd.” In de Kaukasus is er een derde bijgekomen. Op de Democratische conventie herhaalde Holbrooke zijn voorspelling. De erfenis van Bush is „de slechtste startpositie in de Amerikaanse geschiedenis”, zei hij tijdens een paneldiscussie.

Niemand weersprak hem. Holbrooke heeft gelijk. Maar met die conclusie begint het pas. De erfenis van Bush laat zich niet ten goede keren door retoriek. Als eloquentie genoeg zou zijn geweest, lag de keuze nu waarschijnlijk wel vast. Wat McCain teweegbracht op de Republikeinse conventie in St. Paul, stak bescheiden af bij de aanvaardingstoespraak van Obama bij de Democraten in Denver. McCain wekte als ‘Amerikaanse held’ sympathie en vertrouwen. Natuurtalent Obama deed waterlanders opwellen, in het stadion en ook in huiskamers.

De Republikeinse kandidaat-vicepresident Sarah Palin compenseert dat verschil wellicht. Palin is de tweede vrouwelijke running mate in de geschiedenis – Geraldine Ferraro was in 1984 de eerste – en kan appelleren aan de achterban van Hillary Clinton. Maar door haar standpunten (tegen abortus bijvoorbeeld) spreekt ze ook fundamentalisten aan die niets van ‘powerfeminisme’ moeten hebben. Politiek is ze echter een onbeschreven blad. En dus is ze nu een prooi voor jagers. Zedenprekers in de politiek lopen nu eenmaal meer kans dan realisten om over een morele onvolkomenheid te struikelen. Dat neemt niet weg dat de gretigheid waarmee er wordt gezocht naar zondigheid in haar familie, huiveringwekkend en gevaarlijk is. Deze nierproeverij, die dateert uit de relatief recente Clintontijd, stimuleert hypocrisie en ondermijnt het besef dat ook de president van de VS een aardse sterveling is.

De begripvolle reactie van Obama op de „buitenechtelijke” zwangerschap van de dochter van Palin, gaf de burger weer moed. Maar dat is geen garantie dat de campagne op dit niveau gevoerd blijft worden. Amerika is na acht jaar Clinton en acht jaar Bush zo gepolariseerd dat zelfs feiten ‘links’ of ‘rechts’ blijken te kunnen zijn. Het is te hopen dat beide kandidaten, en vooral ook hun campagneteams, de verleiding kunnen weerstaan die tegenstelling te voeden. De Amerikaanse politieke en economische problemen zijn niet op te lossen met een verkiezingsstrijd die laag bij de grond wordt gevoerd.