Zee-egels uit museum tonen eindelijk hun organen in de MRI-scanner

Aanzichten van zee-egels, met het darmstelsel (blauw) en de geslachtsorganen (geel). Foto A. Ziegler / BMC Biology.
Aanzichten van zee-egels, met het darmstelsel (blauw) en de geslachtsorganen (geel). Foto A. Ziegler / BMC Biology.

Met een kleine maar krachtige MRI-scanner kunnen de organen van zee-egels vergeleken worden, die normaal onzichtbaar onder hun schaal liggen. Het is een nieuw stuk gereedschap voor biologen die zich met de classificatie van ongewervelde dieren bezighouden, vinden Duitse zoölogen die onlangs een artikel hierover publiceerden in bmc Biology. Het is geen nieuw idee om een MRI-scanner te gebruiken om de anatomie van ongewervelden te onderzoeken. Oesters, inktvissen, zijderupsen enzovoort, ze gingen allemaal al wel eens de scanner in. Maar de Duitsers gebruiken het apparaat, zeggen zij, voor het eerst voor systematisch onderzoek. Soorten uit 13 van de 14 ordes van zee-egels (Echinoidea) worden belicht. Een zee-egel is, net als een zeester, een stekelhuidige.

Het onderzoek levert nog geen nieuwe zee-egelstamboom op, maar wel een catalogus van driedimensionale modellen. Een zee-egel is vooral darm, met aan de mondkant de lantaarn van Aristoteles, een benige structuur waarmee hij graast.

Op de afbeeldingen zijn de darmen als (digitaal blauw gekleurde) bloemen, met de geslachtsorganen in geel. De darmen zouden prima ter classificatie kunnen dienen, vinden de mensen uit Berlijn, Würzburg en Münster. De geslachtsorganen zijn minder geschikt, want die verschillen nogal tussen jonge en oude individuen van één soort.

De afbeeldingen tonen details van 0,01 tot 0,02 millimeter lang, breed en hoog. Dat is even goed als wanneer een dier in plakken gesneden wordt en met een microscoop bekeken, maar met een MRI-scanner blijft de zee-egel heel. Een zee-egel die al 135 jaar in een museumpot zat, leek van binnen nog duidelijk op een vers exemplaar. Voor het werk worden zeer sterke miniscanners gebruikt (tot 17 Tesla), waarvan er wereldwijd zo’n duizend in gebruik zijn. De onderzoekers zien voor zich dat een digitale bibliotheek van ‘doorzichtige’ zee-egels ontstaat. Hester van Santen

Op nrc.nl/wetenschap staat de publicatie. Figuur 6 (klik erop) is een interactief model.