Indringende beelden van de onderdrukten

‘Bangladesh, 2007. Moeder en dochter op een luie namiddag, een ongewoon intiem moment in een vluchtelingenkamp.’ Foto Munem Wasif /VU ==== Bangladesh, 2007A mother and a daughter during a lazy afternoon, a very usual intimate moment for inhabitants of the refugee camp. Bangladesh, 2007 Une mère et sa fille pendant un aprés-midi de détente, un moment d'intimité habituel pour les habitants du camp de réfugiés. © Munem wasif / Agence VU
‘Bangladesh, 2007. Moeder en dochter op een luie namiddag, een ongewoon intiem moment in een vluchtelingenkamp.’ Foto Munem Wasif /VU ==== Bangladesh, 2007A mother and a daughter during a lazy afternoon, a very usual intimate moment for inhabitants of the refugee camp. Bangladesh, 2007 Une mère et sa fille pendant un aprés-midi de détente, un moment d'intimité habituel pour les habitants du camp de réfugiés. © Munem wasif / Agence VU Wasif, Munem

„We zijn al zes jaar in Irak. Maar pas als er foto’s verschijnen van een Talibanstrijder in kleding van een gedode Franse soldaat, ontstaat er in dit land een keer een debat over deze oorlog.” Jean-Francois Leroy, oprichter en directeur van Visa Pour L’image, het internationale festival voor fotojournalistiek in Perpignan, ergert zich aan de rel die in Frankrijk is ontstaan naar aanleiding van de publicatie van de foto’s van de Franse fotografe Véronique De Viguerie in Paris Match. Reden voor hem om op donderdagavond de fotoscreening, waar iedere avond op een levensgroot scherm recente fotoreportages worden getoond, te beginnen met de gewraakte beelden die De Viguerie maakte van Talibanstrijders die poseren in de kleding van Franse paramilitairen die op 18 september in een hinderlaag werden gedood.

„Dit is geen propaganda voor de Taliban, dit is gewoon goede fotojournalistiek”, zegt Leroy vanaf het podium. Hij krijgt enthousiast bijval van het publiek op de volgepakte tribune. Zijn aanpak is typerend voor de manier waarop Leroy al jaren het fotofestival runt. Persvrijheid is voor hem een heilig huisje, dus als deze in het geding dreigt te komen, gooit hij onmiddellijk zijn programma om om de aandacht erop te vestigen.

De controversiële beelden die De Viguerie maakte voor Paris Match maken geen deel uit van de foto-exposities die in de verschillende ruimtes in Perpignan hangen. Maar het merendeel van het werk dat hier wordt geëxposeerd heeft, zoals gewoonlijk, een sterk politieke lading en is afkomstig van de grote brandhaarden. Grimmige beelden van Cedric Gerbehaye over de gevolgen van tien jaar oorlog in Democratische Republiek Congo worden afgewisseld met moedeloos makende reportages van fotografen als Stanley Greene, die de toenemende drugssmokkel in landen rondom Afghanistan in beeld bracht en Paolo Pellegrin die een indrukwekkende serie foto’s maakte van Iraakse vluchtelingen in Jordanië en Syrië.

Ook de indrukwekkende overzichtstentoonstellingen van de recent overleden fotografe Alexandra Boulat (1962-2007) en de fotograaf Horst Faas, die vijftig jaar werkzaam was voor het fotoagentschap AP en beroemd is geworden met zijn fotoreportages uit Vietnam, richten zich met name op de gruwelijke gevolgen van oorlogsgeweld voor de burgerbevolking. De nadruk op al dit leed lijkt onvermijdelijk, maar toch maken juist de reportages die kleinere onderwerpen behandelen of waarbij een situatie vanuit een onverwachte invalshoek wordt benaderd, de meeste indruk.

Prachtig zijn de foto’s die de Russische fotograaf Yuri Kozyrev het afgelopen jaar in Irak maakte voor Time Magazine. Na vijf jaar zou je verwachten dat het niet meer mogelijk is om met een andere invalshoek naar het conflict in Irak te kijken. Maar Kozyrev kan het wel. In zijn foto’s van zowel Amerikaanse soldaten als Iraakse inwoners weet hij, in bijna iedere opname, telkens de onwerkelijkheid van elke situatie te vangen. Zoals bij de Amerikaanse soldaat die, in zijn eentje, ergens in een leeg huis op een bed zit. Hij zit in zijn zware uitrusting, de zon in zijn gezicht, een schimmige poster van een of andere machthebber aan de muur en je weet: deze man snapt niet waarom hij hier is.

Ook de minder ‘harde’ reportages van de Franse fotografe Axelle de Russe en Munem Wasif, een 25-jarige fotograaf uit Bangladesh die dit jaar winnaar is van de Young Reporter’s Award van de stad Perpignan, zijn opvallend door hun stijl en invalshoek. De Russe maakte ingetogen kleurenfoto’s van het afgezonderde illegale bestaan van jonge concubines in China die hun leven vergooien in dure appartementen, gekocht door rijke zakenmannen die hen af en toe een bezoekje brengen.

Haar stijl is onvergelijkbaar met het werk van Wasif die in de afgelopen jaren indringende zwart-wit beelden maakte van de onderdrukten en daklozen in zijn land. „Ondanks zijn donkere, zware stijl, schuilt er veel tederheid in deze beelden”, was het oordeel van een jury donderdag op de uitreiking. De cheque ter waarde van 8000 euro was even vergeten. „Dank u”, glimlachte Wasifj verlegen. „Op school was ik altijd al een slechte leerling. Ik ben blij dat ik fotograaf ben geworden.”

Lees meer over het fotofestival via nrc.nl/perpignan