En nu: links tegen rechts, hard tegen hard

Met de conventies achter de rug zijn McCain en Obama klaar voor de laatste twee maanden van de campagne. McCain staat er sterker voor dan Democraten lange tijd voor mogelijk hielden.

McCain trekt in twijfel of Obama klaar is voor het presidentschap
McCain trekt in twijfel of Obama klaar is voor het presidentschap

Barack Obama wist vorige week de partij achter zich te verenigen en de sluimerende interne oppositie van de Clintons te smoren. John McCain wist deze week de ontevreden conservatieve activisten aan zich te binden met behulp van Sarah Palin, de ex-gouverneur van Alaska.

Zo gebruikten beide presidentskandidaten hun partijconventie om de belangrijkste zwakte van hun kandidatuur binnen hun partij weg te nemen. De voorwaarden zijn daarmee geschapen voor een ouderwetse campagne – links tegen rechts, hard tegen hard.

Obama hield deze week in de nationale peilingen een voordeel van enkele procentpunten aan de conventie over. Dat is historisch gezien laag. Het is waarschijnlijk dat McCain komende dagen ook zal stijgen, maar pas eind volgende week kan zijn nettoresultaat van de conventie enigszins betrouwbaar vastgesteld worden.

Als de voortekenen niet bedriegen verdwijnt de gemiddelde voorsprong die Obama nu in nationale onderzoeken heeft – 4 à 5 procentpunt – (vrijwel) volledig. Ook in dat opzicht oogt de campagne als een klassieker: het wordt een nek-aan-nek race.

Dat is voor de Democraten in veel opzichten slecht nieuws. Tachtig procent van de kiezers vindt dat het land op de verkeerde weg is. Slechts 35 procent van de kiezers identificeert zich in peilingen nog als Republikein, en 45 à 50 procent als Democraat (de rest is onafhankelijk). De economie is zwak. De oorlog in Irak blijvend impopulair.

Onder die omstandigheden zou elke Democratische presidentskandidaat fors op voorsprong moeten staan. Een goede maatstaf zijn de races voor het Huis en Afgevaardigden en de Senaat, waarvoor op 4 november ook verkiezingen worden gehouden. Prominente Republikeinen geven nu al aan dat de Republikeinen in beide huizen zware nederlagen zullen leiden. De bange vraag is dus: waarom doet Obama het dan zo matig?

Feit is dat het initiatief in de campagne al enkele maanden bij de Republikeinen ligt. Obama slaagt er zelden in de nieuwscyclus te domineren, en maakt vaak een onzekere en vermoeide indruk.

Tegelijk bleek hij deze zomer erg kwetsbaar voor aanvallen op zijn persoonlijkheid. Het spotje waarin McCain hem karakteriseerde als man die in de politiek zit omdat hij graag een superster wil zijn, bleek uiterst effectief. Op de Republikeinse conventie beperkten de aanvallen op Obama zich tot zijn onervarenheid, maar het lijdt geen twijfel dat zijn persoon komend najaar verder onder vuur wordt genomen.

Intussen presenteren beide kandidaten zich nog steeds als politici die het land bij elkaar zullen brengen. Ze laten zich voorstaan op niet-partijgenoten die hun campagne steunen. Obama maakt veel ophef over de ‘Obamacons’, conservatieven die geïnspireerd worden door zijn streven naar nationale eenheid. McCain heeft Joe Lieberman, acht jaar geleden nog de Democratische kandidaat voor het vicepresidentschap. Bovendien beroept hij zich op zijn jarenlange werk in Senaat, waarin hij op gevoelige onderwerpen bereid was de eigen partij voor het hoofd te storen om een compromis mogelijk te maken.

Maar ondanks alle retoriek is het onwaarschijnlijk dat de kandidaten zich de komende maanden nog erg om nationale eenheid bekommeren. Hun vele werk om de eenheid in hun eigen partij tot een eenheid te smeden, spreekt wat dat betreft boekdelen.

Zo heeft Obama er alle belang bij dat de Clintons voor hem actief aan het werk gaan. Bill kwam hem op de conventie te hulp door het belangrijke argument dat de Republikeinen tegen hem in stelling brengen – zijn gebrekkige ervaring in het openbaar bestuur – van repliek te dienen. Dezelfde kritiek hadden de Republikeinen in 1992 op hem, zei Clinton. „Komt u dat misschien bekend voor?”

Maar met de komst van Palin op het nationale toneel heeft Obama er een probleem bij. Palin is niet alleen in staat de conservatieve achterban van de Republikeinen te mobiliseren, zij vormt in potentie ook een gevaar voor Obama omdat ze mogelijk vrouwelijke kiezers bij de Democraten kan losweken die teleurgesteld zijn omdat Hillary de nominatie misliep.

Aanvankelijk reageerde Hillary Clinton gematigd positief op Palin, en dat bracht meteen paniekerige reacties onder Democraten teweeg. Sindsdien heeft Clinton niets meer gezegd, behalve dat ze het inhoudelijk op belangrijke onderwerpen oneens is met Palin. Voor Obama is het daarom van gewicht dat Hillary die opvatting actief onder de aandacht van haar supporters brengt, beaamde partijvoorzitter Howard Dean van de Democraten deze week op een regionale radiozender.

Tegelijk staat het wel vast dat door de komst van Palin ‘de culturele oorlogen’ – die de Republikeinen sinds de jaren zeventig met zoveel succes hebben gebruikt – nieuw leven ingeblazen worden. Het thema abortus krijgt alweer een centrale rol in de campagne. Weinig onderwerpen zijn beter geschikt om de achterbannen van beide partijen in beweging te brengen. Voor activistische conservatieven is de bescherming van het ongeboren leven de kern van de politiek. Voor vrouwelijke Democraten is het recht op abortus een verworvenheid die een zeer ruime meerderheid groot belang toekent. En aangezien Obama volgens peilingen nog altijd moeite heeft Democratische vrouwen aan zich te binden, is abortus – met behulp van Hillary – voor hem het ideale campagnethema.

McCain is formeel tegen het recht op abortus, maar heeft er nooit blijk van gegeven dat het onderwerp hem beroert. In een nauwelijks opgemerkt interview liet echtgenote Cindy zich deze week zelfs ontvallen dat ze tegen de vernietiging is van Roe v. Wade is – de uitspraak waarmee het Hooggerechtshof abortus legaliseerde – om er vervolgens snel aan toe te voegen dat ze de vraag verkeerd had begrepen.

Maar het succes van Sarah Palin bij de conservatieve achterban liet deze week eens temeer zien dat het ook voor Republikeinen interessant is het thema op te brengen. Bij Palin spelen weer andere problemen. Haar onervarenheid op het nationale toneel zal op de proef worden gesteld zodra zij vanaf maandag zelfstandig op campagne gaat. Onbekendheid met de mores van Washington wordt door de Amerikaanse kiezer hoog gewaardeerd, maar is in het dagelijkse samenspel met de media zelden een voordeel. Bovendien doen nog steeds wilde verhalen de ronde over haar werk in Alaska en haar privéleven. Bijna alle grote omroepen en kranten hebben onderzoeksjournalisten op Alaska zitten.

Afgezien van de heropleving van de culturele oorlogen zal de campagne draaien om economie en nationale veiligheid. Inzake de economie heeft Obama eigenlijk alleen maar voordelen. De behoefte aan ‘verandering’ is volledig ingegeven door ontevredenheid over de huizenmarkt, de inkomensontwikkeling en de globalisering. McCain deed deze week zijn best over te brengen dat hij de zorgen van de burgers deelt, maar heeft blijkens de peilingen op dit gebied een geloofwaardigheidsprobleem.

Precies omgekeerd is dat inzake nationale veiligheid. McCain is voor Amerikanen de betere bevelhebber. „Ik zal ervoor zorgen dat Amerika veilig blijft”, zei hij deze week. Anderzijds was hij opmerkelijk mild over Rusland en de verkilde relatie met Rusland. Een teken, zeiden kenners achteraf, dat interne peilingen vermoedelijk laten zien dat de burger na de oorlog in Irak geen behoefte heeft aan Amerikaans spierballenvertoon in de internationale arena.

Om de verkiezingen dit jaar te winnen moet Barack Obama één middelgrote staat winnen bovenop de staten die John Kerry in 2004 al won. Ondanks zijn relatief zwakke positie in de peilingen is de kans daarop nog steeds groot. Zowel in Ohio en Iowa, in het Westen (New Mexico, Nevada, Colorado) als in het Zuiden (Virginia, North Carolina) heeft hij op dit moment goede kansen.

Hij heeft dus veel mogelijkheden. Al geldt voor de meeste van deze staten dat de heropleving van de culturele oorlogen geen voordeel voor hem is.

De laatste ‘attack ads’ zijn te zien via: nrc.nl/race08