De nieuwe Asif Zardari is door de wol geverfd

Vandaag kiezen Pakistaanse parlementariërs een opvolger voor de afgetreden president Musharraf. Bhutto’s weduwnaar Asid Zardari, ‘Mr. 10 %’, maakt de meeste kans.

De Pakistaanse presidentskandidaat Asif Ali Zardari op een verkiezingsposter met zijn in december vermoorde echtgenote Benazir Bhutto, in de stad Nawabshah.Foto AFP ==== TO GO WITH "PAKISTAN-VOTE-ZARDARI-HOME" by Hasan Mansoor In this picture taken on September 2, 2008, an employee of Asif Ali Zardari, the widower of slain former prime minister Benazir Bhutto cleans a poster of Zardari outside his under construction house in Nawabshah. In the extreme heat that allows sugarcane and banana to flourish in the fields surrounding Nawabshah, workers are busy building "Zardari House", a home for Pakistan's likely next president. The mansion is rising in one of this southern city's poshest suburbs, with labourers working around the clock to ensure it will befit its eponymous incumbent. AFP PHOTO/Rizwan TABASSUM
De Pakistaanse presidentskandidaat Asif Ali Zardari op een verkiezingsposter met zijn in december vermoorde echtgenote Benazir Bhutto, in de stad Nawabshah.Foto AFP ==== TO GO WITH "PAKISTAN-VOTE-ZARDARI-HOME" by Hasan Mansoor In this picture taken on September 2, 2008, an employee of Asif Ali Zardari, the widower of slain former prime minister Benazir Bhutto cleans a poster of Zardari outside his under construction house in Nawabshah. In the extreme heat that allows sugarcane and banana to flourish in the fields surrounding Nawabshah, workers are busy building "Zardari House", a home for Pakistan's likely next president. The mansion is rising in one of this southern city's poshest suburbs, with labourers working around the clock to ensure it will befit its eponymous incumbent. AFP PHOTO/Rizwan TABASSUM AFP

En weer heeft Asif Ali Zardari, de immer glimlachende weduwnaar van de vermoorde Pakistaanse leidster Benazir Bhutto, een plechtige belofte gedaan. Als hij vandaag wordt gekozen tot president van Pakistan, en hij heeft daarop verreweg de meeste kans, zal hij afstand doen van de verreikende bevoegdheid om het parlement en regering naar huis te sturen.

„Een van mijn topprioriteiten als gekozen president zal zijn de premier, de Nationale Assemblee (het lagerhuis) en de Senaat te ondersteunen bij het amenderen van de grondwet teneinde de macht van de president in te perken”, schreef Zardari deze week in een column in The Washington Post.

Dat klinkt bijna als de taal van een vader des vaderlands, een nationaal bindende figuur van onbesproken gedrag, die de president van Pakistan volgens vele inwoners zou moeten zijn. Zardari zal dat beeld niet willen verstoren. Gezien de ernst van de situatie en op aandringen van de partij, de Pakistaanse Volkspartij (PPP), heb ik mij opgeofferd om kandidaat te zijn voor het presidentschap, schrijft Zardari met zoveel woorden in hetzelfde artikel. „Mijn kinderen en ik rouwen nog steeds om onze geliefde leidster, vrouw en moeder, Benazir Bhutto”.

De Asif Ali Zardari die op 27 december vorig jaar, de dag van de aanslag op Bhutto, uit de schaduw van zijn massaal geadoreerde echtgenote stapte, heeft vriend en vijand verbaasd. Zardari, dat was ‘Mr. 10 %’, later wegens de inflatie opgeschroefd tot ‘Mr. 20 %’, omdat hij zo gaarne steekpenningen incasseerde. Zardari, dat was de man die thuis moest blijven om op de kinderen te passen. Hoewel: daar kwam hij niet altijd aan toe. Tussen 1990 en 2004 verbleef hij zo’n elf jaar in de gevangenis, eerst op beschuldiging van poging tot moord en afpersing en later op verdenking van corruptie. Velen denken dat hij in september 1996 ook achter de moord zat op Mir Murtaza Bhutto, Benazirs jongere broer, met wie ze in onmin leefde.

Maar voor alles geldt: Zardari is nooit echt veroordeeld. Toen Bhutto in 1993 (voor de tweede keer) premier werd van Pakistan, werd hij snel vrijgelaten. De in verschillende landen opgestelde lijst van buitenlandse bezittingen van hem en Benazir is indrukwekkend lang. Maar een rechterlijk vonnis uit 1999 (vijf jaar cel en acht miljoen dollar boete) tegen hem en (de uitgeweken) Benazir hield geen stand. Later bleek dat de rechters in Lahore onder druk waren gezet door functionarissen van de toen regerende premier Nawaz Sharif.

Onlangs liet het Openbaar Ministerie in Zwitserland weten Zardari niet langer te vervolgen. „Ik ben de politicus met de schoonste handen die hier rondloopt”, zei Zardari in een interview met de BBC, en hij keek zijn ondervraagster recht in de ogen.

Die strijdbare Zardari aarzelde niet om onmiddellijk na de dood van Benazir haar politieke erfenis veilig te stellen. Zardari is geen Bhutto zoals Benazir en haar legendarische, door dictator Zia Ul-Haq opgehangen vader Zulfiqar Ali, zeggen de mensen in Pakistan.

Zardari’s negentienjarige zoon Bilawal is dat wel. Daarom werd hij drie dagen na de dood van zijn moeder voorgesteld als de nieuwe partijvoorzitter. Omdat hij nog moet afstuderen neem ik voorlopig als co-voorzitter de honneurs waar, verklaarde Zardari na afloop van een besloten partijberaad. Daarmee handelde hij geheel in traditie van zijn voorganger. Ook Benazir hield niet van al te veel tegenspraak binnen de partij.

Zardari’s besluit – in weerwil van eerdere uitlatingen – president te willen worden kwam afgelopen maand als een verrassing. Toch ligt die stap in het verlengde van zijn machtsgreep binnen de partij. Zardari is kennelijk tot de conclusie gekomen dat hij niemand anders kan vertrouwen dan zichzelf. Ook toen Benazir nog leefde, hield hij zich achter de schermen bezig met politiek. Eind 1993 lobbyde hij actief voor de verkiezing van PPP-vertrouweling Farooq Leghari tot president. Drie jaar later was het uitgerekend Leghari die als president Benazirs regering naar huis stuurde. Ze moest daarna in ballingschap. Dat zijn politieke lessen die in Pakistan niet snel worden vergeten.

Zardari’s belangrijkste opponent is nu ex-premier Nawaz Sharif, de leider van de Moslimliga (PML-N) met wie Zardari na de verkiezingen van februari besloot tot een coalitie. Die volgens veel waarnemers ‘onnatuurlijke’ samenwerking hield nog stand tot een week na het aftreden van president Pervez Musharraf, op 18 augustus. Toen hield Sharif het voor gezien. Aanleiding was Zardari’s weigering om in te stemmen met functieherstel van alle door generaal Musharraf ontslagen rechters, inclusief opperrechter Iftikhar Chaudhry. Gisteren heeft minister van Justitie Farooq Naek (PPP) drie rechters van het Hooggerechtshof weer aangesteld.

Eerherstel voor de rechter is een principiële kwestie, maar vooral een waar persoonlijke belangen de doorslag geven. Sharif hoopt dat een opnieuw aangestelde opperrechter Chaudhry kan helpen oude veroordelingen van hem wegens corruptie ongedaan te maken. Zolang het vonnis aan Sharif blijft kleven kan hij niet meedoen met verkiezingen.

Zardari van zijn kant heeft het niet zo op met ‘activistische’ opperrechters als Chaudhry, die de afgelopen jaren op eigen initiatief de constitutionele legitimiteit van Musharrafs handelen aanvocht – en daarom ook door de generaal werd geschorst. Voordat je het weet worden ook oude zaken tegen hem weer opgerakeld.

In The Washington Post van deze week formuleert Zardari het iets anders. Herstel van onafhankelijke rechtspraak is „essentieel”, schrijft hij. „Rechters die in november willekeurig werden ontslagen door Musharraf, worden weer in functie hersteld door de regering die mijn partij leidt”.

Dan volgt de cruciale toevoeging: „Ik ben van mening dat het parlement een systeem van juridische hervorming moet vastleggen dat er garant voor staat dat toekomstige rechter worden gekozen op basis van hun verdienste.” Dat is een formulering waar niemand tegen kan zijn. Maar ze impliceert niet automatisch eerherstel voor opperrechter Chaudhry.

De vraag is nu hoe advocaten en rechters gaan reageren. Het afgelopen jaar zijn ze massaal de straat op gegaan en hun protest heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de ondergang van Musharraf. Maar nu zijn er breuklijnen zichtbaar, steeds meer rechters laten zich (door de PPP) overhalen weer aan het werk te gaan. Bovendien lopen de economische problemen in Pakistan zo hoog op, met hoge inflatie en stijgende voedselprijzen, dat de meeste mensen wel wat anders aan hun hoofd hebben dan zich druk te maken over Chau-dhry.

Eén ding staat in ieder geval wel vast: de Amerikanen zullen de samenwerking in de strijd tegen het terrorisme zoals ze die met Musharraf hadden nu willen doorzetten met de nieuwe president. Het speet president George W. Bush dat zijn oude bondgenoot Musharraf het veld moest ruimen.

Maar Washington was er als de kippen bij om Musharrafs tegenstrever Zardari als nieuwe bondgenoot in de armen te sluiten. Het Pentagon en Amerikaanse generaals hebben de Pakistaanse regering onder leiding van de PPP verschillende malen geprezen voor hun recente militaire inzet tegen extremisten in de tribale grensgebieden met Afghanistan.

In eigen land, waar onder brede lagen van de bevolking diep wantrouwen heerst tegen de Amerikanen, wint Zardari daarmee geen harten. Maar de nieuwe Zardari is een door de wol geverfde politicus. Volgens recent in de VS rondgestrooide medische rapporten kan er worden getwijfeld aan zijn geestesgesteldheid – als gevolg van zijn jarenlange verblijf in gevangenschap. Maar met Zardari’s vermogen politieke rekensommetjes te maken, is niets mis.

Net als Musharraf voor hem weet Zardari welke kant hij moet kiezen als het er op aan komt. „We staan zij aan zij met de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Spanje en de andere landen die zijn aangevallen”, schrijft hij in The Washington Post. „Maar in de grond van de zaak is de oorlog die we voeren onze oorlog. De slag gaat om het wezen van Pakistan”.

Zardari klinkt nu als een staatsman. En hij glimlacht voorlopig veel meer dan Musharraf.