DE BACTERIE IN ONS

Carl Zimmer - Microcosm. E. coli and the new science of life. Uitgeverij Pantheon, New York. prijs $17,13
Carl Zimmer - Microcosm. E. coli and the new science of life. Uitgeverij Pantheon, New York. prijs $17,13

Carl Zimmer - Microcosm. E. coli and the new science of life. Uitgeverij Pantheon, New York. prijs $17,13

Toen de Duitse kinderarts Theodor Escherich in 1885 bacteriën uit babyluiers isoleerde, ontdekte hij een micro-organisme dat de biologie zou veranderen. De bacterie groeide in het lab als kool. En in de nieuwe eeuw groeide de wetenschap rond deze bacterie. Eervol werd het organisme naar Escherich vernoemd.

De Amerikaanse wetenschapsjournalist Carl Zimmer wijdt zijn boek Microcosm aan die ene bacterie, Escherichia coli. Hij portretteert de moderne biologie aan de hand van het organisme dat wereldwijd petrischalen vult.

Zimmer doet dat nauwkeurig en ruim gedocumenteerd, maar ook kleurrijk en menselijk. Dat is een prestatie, in een boek over prozaïsche zaken als lac-operons en bacteriofagen.

“Van een olifant tot een boterzuurbacterie is het allemaal hetzelfde”, zo citeert Zimmer de Nederlandse biochemicus Albert Jan Kluyver. Kluyver zei dat in 1926. Sindsdien heeft E. coli, weliswaar geen boterzuurbacterie, keer op keer bewezen dat de biologie van bacteriën alomtegenwoordig is in het leven.

DNA-reparatie, fourageergedrag, evolutie – allemaal gevonden in E. coli. Maar ook samenwerking en oorlog kunnen met enig inlevingsvermogen in platte plastic laboratoriumbakjes gezien worden. Zo maken sommige van de bacteriën zich plakkerig, om zo bij grote drukte de concurrentie onder een ondoordringbare slijmlaag te bedelven.

Maar in de eenentwintigste eeuw is E. coli meer geworden dan een proefkonijn. De industrie rond genetische modificatie begon begin jaren tachtig met insuline. Het hormoon, essentieel voor suikerpatiënten, moest tot dan toe uit alvleesklieren van slachtvarkens gehaald worden. Onderzoekers bouwden de genen voor het hormoon in E. coli, en nu spuiten vele miljoenen patiënten het gentech-product.

Er volgden E. coli die eiwitten uit synthetische aminozuren maken, met plantengenen voor de productie van malariamedicijnen. Nu bestaan er multomappen met gedroogd DNA waar studenten genen uit kunnen halen, om E. coli van nieuwe functies te voorzien.

De bacterie helpt zo definiëren wat leven is. Zimmer: “We zullen een dieper begrip krijgen van wat het betekent om mens te zijn; geen onschendbaar wezen, maar een complexe wolk genen, eigenschappen, omgevingsinvloeden en culturele krachten.”

Hester van Santen