Dans om het gouden kalf

Is Damien Hirst een gewiekste kunstenaar of een briljante visionair? De Britse kunstenaar laat deze maand bij Sotheby’s een grote hoeveelheid kersverse werken veilen, onder meer een op sterk water gezet stiertje met massief gouden hoeven en horens.

The incredible zebra, 2008 Lot 211 Damien Hirst The Incredible Journey zebra, glass, steel, silicone and formaldehyde solution 208.6 by 322.5 by 108.8cm. 82 1/8 by 127 by 42 3/4 in. Executed in 2008. £2,000,000 to £3,000,000 zebra op sterk water
The incredible zebra, 2008 Lot 211 Damien Hirst The Incredible Journey zebra, glass, steel, silicone and formaldehyde solution 208.6 by 322.5 by 108.8cm. 82 1/8 by 127 by 42 3/4 in. Executed in 2008. £2,000,000 to £3,000,000 zebra op sterk water

Goed nieuws voor wie altijd al eens een kunstwerk van Damien Hirst wilde bezitten, maar het nooit kon betalen. De Britse kunstenaar veilt op 15 en 16 september ruim tweehonderd nieuwe werken bij Sotheby’s in Londen, en daar zitten ook relatief betaalbare tekeningen en schilderijen tussen. Neem de nieuwe vlinderwerken, gemaakt op klein formaat en dus mild geprijsd tussen de 60.000 en 80.000 Engelse ponden. ‘Prijzen die heel attractief zijn voor jongere verzamelaars’, zegt Sotheby’s hedendaagse-kunstspecialist Cheyenne Westphal in een filmpje dat te zien is op de website van het veilinghuis. ‘De schaal van deze werken is helemaal nieuw voor Damiens oeuvre.’

Het reclamefilmpje waarmee Sotheby’s de nieuwe kunstwerken van Damien Hirst aanprijst is hilarisch. Als autoverkopers in een showroom staan de medewerkers te glimmen voor de 223 fonkelnieuwe kunstwerken – genoeg om een flink museum mee te vullen. ‘Wonderful, wonderful objects’, kirt Cheyenne Westphal. ‘Hij heeft ons echt verrast’, vult collega Oliver Barker haar op uitgelaten wijze aan. ‘Dit werk heeft zo’n niveau van volwassenheid en originaliteit, dat heeft de markt niet eerder gezien.’

Toch kun je bij het doorbladeren van de online veilingcatalogus je déjà-vu-gevoelens maar moeilijk onderdrukken. De webpagina’s laten zich lezen als een overzichtswerk van Hirsts veelzijdige oeuvre. De felgestippelde schilderijen uit de jaren negentig komen weer op herhaling, net als de doeken met opgeplakte vlinders en de replica’s van medische poppen. Ook terug zijn de zogenoemde ‘Spin Paintings’, schilderijen waarop de verf met centrifugerende kracht is verdeeld. Een trucje dat Hirst zelf in 1996 al betitelde als ‘beautiful, cheap, shitty, too easy’, maar dat hij toch nog maar een keer van stal haalde. En er zijn opnieuw de bekende dieren op sterk water – ditmaal naast haaien, schapen en koeien ook een zebra en een eenhoorn. ‘Nieuwe en opwindende variaties op de sleutelthema’s die Hirsts werk tot nu toe kenmerkten’, aldus Sotheby’s in zijn persbericht.

Marktwaarde

Artistiek gezien zijn Hirsts nieuwe werken dus vooral een herhaling van zetten. Maar absoluut vernieuwend is de manier waarop hij zijn kunst aan de man brengt. Nooit eerder bracht een kunstenaar zo’n grote hoeveelheid kersverse werken direct naar de veiling. Door zijn actie omzeilt Hirst zijn vaste galeries Gagosian en White Cube en kan hij de opbrengst van zijn werk dus geheel in eigen zak steken. Maar hij loopt ook een risico: op veilingen zijn de prijzen die voor kunst betaald worden grillig. Werk kan ver onder de marktwaarde van de hand gaan of zelfs onverkocht blijven. Dat gebeurde ook al tijdens Art Basel, begin juni, toen lang niet alle aangeboden Hirsts van eigenaar wisselden. De afgelopen jaren heeft Hirst de kunstmarkt verzadigd met zijn eigen producten. Zijn kunstfabriek in Devon, met meer dan honderd man personeel, blijft maar stippelschilderijen, aquaria en medicijnkastjes uitspugen. Is Damien Hirst bezig in rap tempo zijn eigen marktwaarde te verzieken?

Maar als de veiling goed uitpakt, zal Hirst opnieuw records breken en de prijzen voor zijn werk alleen maar verder opdrijven. Een eerdere exclusieve veiling van Damien Hirsts werk bij Sotheby’s, in 2004, was ook een groot succes. Toen verkocht de kunstenaar de inboedel van zijn restaurant Pharmacy en stonden er rijen rondom het Londense veilinghuis. Iedere asbak en barkruk, ieder martiniglas of stukje behang werd verkocht. De opbrengst, ruim 11 miljoen pond, was twee keer zoveel als verwacht.

Sindsdien had Damien Hirst altijd het idee dat hij nog wel eens zo’n veiling wilde doen, zo zegt hij in een reactie op de website van Sotheby’s. ‘Het is een democratische manier om kunst te verkopen en het voelt als een natuurlijke ontwikkeling voor hedendaagse kunst.’ Ook zegt Hirst dat hij niet van plan is zijn samenwerking met zijn galeries stop te zetten. ‘Dit is anders. De wereld verandert, ik wil kijken waar deze weg naartoe leidt.’

Gagosian en White Cube hebben – heel sportief – al aangegeven dat ze mee zullen bieden op de veiling. Ze zullen wel moeten. De samenwerking met hun lucratieve kunstenaar stopzetten is geen optie. Het lijkt er dus op dat de verdeel-en-heerstactiek van Damien Hirst werkt. Voorlopig danst iedereen nog naar zijn pijpen.

Blijft de vraag wat Hirsts motieven zijn. Is hij louter een gewiekste zakenman die keer op keer zijn kunstjes herhaalt om er financieel beter van te worden? Of is hij toch de briljante visionair die de tijdgeest perfect aanvoelt en enorme risico’s durft te nemen omdat een veiling op dit moment nu eenmaal de meest gepaste manier is om zijn kunst te verkopen?

Het duurste werk op de veiling bij Sotheby’s is een op sterk water gezet stiertje met massief gouden hoeven en horens, gevangen in een aquarium van goud en gepresenteerd op een Carrara-marmeren voetstuk. The Golden Calf heet dit werk, dat zeker 8 miljoen pond moet opbrengen. Je zou het beeld kunnen zien als een protserig, maar slap aftreksel van eerder werk. Tegelijkertijd is dit gouden kalf een meesterwerk. Het laat zien hoe doorgedraaid en decadent de kunstwereld is. Verafgood mij, roept het kalf de toeschouwer toe. Breng mij uw miljoenen.

Binnenkort weten we of ze er weer zijn ingetrapt, de gretige, tegen elkaar opbiedende kunstverzamelaars. En of Damien Hirst er weer in is geslaagd weg te komen met zijn nieuwste kunststunt.

Damien Hirst: Beautiful Inside My Head Forever. Veiling Sotheby’s 15 en 16 september. Tentoonstelling 5 t/m 15 september in de New Bond Street Galleries, Londen. www.sothebys.com