Bekronen of negeren? Prijzen of kraken? Dat is de vraag

Jury, critici, distributeurs en exploitanten beoordelen in Venetië honderden films. Ze hebben allemaal een stellig oordeel. Maar wie heeft het bij het rechte eind?

Bruidegom Sidney (Tunde Adebimpe) tussen zijn bruid Rachel (Rosemarie DeWitt, rechts) en haar getroebleerde zuster Kym (Anne Hathaway) in Jonathan Demme’s Rachel Getting Married die in Venetië in première ging. ==== scene uit de film Rachel Getting Married (2008)FOTO: Filmfestival VenetieDirector: Jonathan Demme
Bruidegom Sidney (Tunde Adebimpe) tussen zijn bruid Rachel (Rosemarie DeWitt, rechts) en haar getroebleerde zuster Kym (Anne Hathaway) in Jonathan Demme’s Rachel Getting Married die in Venetië in première ging. ==== scene uit de film Rachel Getting Married (2008)FOTO: Filmfestival VenetieDirector: Jonathan Demme

Wat een rare plek om films te zien is zo’n festival eigenlijk. Zou er een andere kunstdiscipline zijn waarbij mensen zichzelf elf dagen en avonden vrijwillig opsluiten om zoveel mogelijk scheppingen te verorberen? Op de Frankfurter Buchmesse gaan bezoekers toch ook niet ineens tien boeken per dag lezen? Waarom zou de bezoeker van een filmfestival dan wel zes vertoningen in een dag moeten proppen?

En waarom moet er een jury bij zijn? Een heleboel verschillende jury’s zelfs, die aan het eind van het festival prijzen uitreiken? Dat is op het Oerol Festival toch ook niet zo? Of op Documenta?

De jury die vanavond in het Palazzo del Cinema in Venetië de Gouden Leeuw toekent, heeft het relatief rustig gehad: 21 films in elf dagen. Maar ze moest bij monde van voorzitter Wim Wenders wel de keuze maken tussen een tekenfilm over genetisch gemanipuleerde straaljagerpiloten (The Sky Crawlers van Mamoru Oshii) en een seksklucht in snoepkleuren (Il seme della discordia van Pappi Corsicato). Keken ze liever naar Tsjechov op een raketbasis (Paper Soldier van Aleksej German jr.) of naar action painting in Japan (Achilles en de schildpad van Takeshi Kitano)? Vonden ze het conflict tussen indianen en latino’s in Brazilië (The Bird Watchers van Marco Bechis) interessanter dan het conflict tussen latino’s en Aziaten in Brazilië (Plastic City van Yu Lik-wai)?

Dan zal de jury zeggen wie beter acteerde: Mickey Rourke als uitgebluste worstelaar in The Wrestler, of Aron Arefe als Ethiopische vluchteling in Teza. Charlize Theron als gepijnigde moeder in The Burning Plain, Dominique Blanc als gepijnigde vrouw in L’autre, of Anne Hathaway als gepijnigde dochter in Rachel Getting Married.

Al die honderden films in uiteenlopende genres die de festivalorganisatie naar het Lido heeft gehaald, worden niet alleen door de jury beoordeeld, maar ook door critici en door internationale distributeurs en bioscoopexploitanten die moeten inschatten met welke titels ze geld kunnen verdienen. Dat is onder normale omstandigheden al riskant, maar in de hectiek van een festival wordt dat nog erger. In vijf, zes zalen tegelijk starten verschillende spiksplinternieuwe films en de concurrentie zit een paar stoelen verderop dezelfde calculaties te maken.

Toen een Nederlandse distributeur het ovationele applaus na afloop van Il papà di Giovanna hoorde, holde ze in het halfdonker naar buiten om gauw bij de agent de vertoningsrechten te kopen. Later vertelde ze aan een paar Nederlandse journalisten hoe blij ze was dat het haar was gelukt. De journalisten keken elkaar verbaasd aan. Zíj hadden juist een persvoorstelling van dezelfde film gezien waar na afloop smalend werd gelachen en ‘boe’ werd geroepen.

Dat is misschien wel het meest eigenaardige van filmfestivals: de stellige oordelen van al die beroepskijkers. Bekronen of negeren? Kopen of laten? Prijzen of kraken? En dat in de absurde omstandigheden van een anderhalve week durend circus, waar de bezoekers naarmate de dagen verstrijken meer en meer naar smeerkaas beginnen te ruiken, steeds sneller na het begin van de film weglopen en als ze al blijven zitten bij de intrigerende Algerijnse roadmovie Gabbla, dat doen omdat ze in slaap zijn gesukkeld.

De oordelen die ook in deze krant zijn geveld, zijn tot stand gekomen in omstandigheden waarin een beroemde actrice in een vervelende Amerikaanse film, zeg Charlize Theron, belangrijker kan lijken dan de (nog) vrijwel onbekende Tsjech Pavel Liska die in maar liefst twee prachtige films speelt, Country Teacher en The Visitor.

Op een festival als Venetië lopen commercie, journalistiek en kunst op een onnavolgbare manier door elkaar. Je kijkt toch anders naar een Turks plattelandsdrama als je net uit een Maleisische musical komt en je kunt op een persconferentie geen normale vraag meer stellen als een meisje in gymkleren met een een Spaanse tv-ploeg naar voren holt en Brad Pitt vraagt of hij haar achterna wil rennen. Dat de gebroeders Coen wel voor deze krant zijn geïnterviewd en Jonathan Demme niet, is geen journalistieke keuze, maar een afweging van de publiciteitsafdelingen van de filmstudio’s. Voor NRC Handelsblad was bij Demme (die de prachtige Rachel Getting Married maakte) geen plaats aan tafel.

Alle stukken die kranten afdrukken tijdens een filmfestival komen in die omstandigheden tot stand. Dat kan soms betekenen dat de belangrijkste film van het festival vrijwel ongenoemd blijft – zoals in het laatste festival van Cannes gebeurde met de winnaar, Entre les murs, omdat die pas op de allerlaatste dag van het festival was vertoond. Of dat je achteraf moet constateren dat de film die een meesterwerk leek te midden van al die andere, toch minder briljant blijkt te zijn. Of andersom.

Als je met een gevoel van afkeer wegloopt uit The Hurt Locker van Kathryn Bigelow, omdat de Amerikaanse bezetting van Irak er als één lange adrenalinekick wordt voorgesteld, helemaal gefilmd volgens de wetten van het actiegenre, als je steeds onwillekeurig aan de Beastie Boys clip Sabotage moet denken wanneer een Amerikaanse bomexpert weer eens zijn pistool trekt, en je leest de volgende ochtend in de Italiaanse kranten dat het de beste film van de competitie is – hoe zeker kun je dan van je eigen oordeel blijven?

Kijk vanavond vanaf acht uur voor de winnaars op nrc.nl/kunst