Balletfeestje voor Rudi van Dantzig

Juan Eymar in het ballet Ginastera uit 1976 Foto Angela sterling
Juan Eymar in het ballet Ginastera uit 1976 Foto Angela sterling Sterling, Angela

Ballet Het Nationale Ballet Rondom Rudi van Dantzig. Gezien 4/9 Muziektheater Amsterdam alwaar t/m 18/9. Inl: 020-6255455.

Op het moment dat hij de eerste bos rozen in ontvangst neemt, maakt choreograaf Rudi van Dantzig al aanstalten om naar de coulissen te lopen. Een snel gevormde muur van dansers, musici en andere medewerkers beletten hem de doorgang. Maar het is Van Dantzig ten voeten uit: aan zijn lijf geen publieke polonaise.

Rudi van Dantzig, ex-danser, choreograaf, romancier en biografieënschrijver, is vorige maand 75 jaar geworden en het Nationale Ballet viert dit met het programma Rondom van Dantzig. Een feestje waar de jarige zelf niet echt naar uitkeek. Het drie uur durende programma omvat niet alleen de gedoodverfde hits. Alleen Monument voor een gestorven jongen uit 1965 geldt als een echte klassieker die een goed beeld geeft van de man die zich ontworstelde aan de benauwde protestantse schuldcultuur.

Van Dantzigs expressieve balletten zetten vanaf 1955, toen hij met Nachteiland debuteerde, maatschappelijk taboes als homoseksualiteit of maatschappelijk onrecht op de dansagenda. Daarmee werd hij internationaal een invloedrijk maker voor wie grootheden als Rudolf Nurejev en Sylvie Guillem ‘in de rij stonden’.

Drie decennia lang, tot aan 1991 toen hij afscheid nam als artistiek leider, waren ook de gouden jaren voor de Nederlandse dans: tot op de dag van vandaag zijn de drie ‘Van’s’ (Rudi van Dantzig, Hans van Manen en Toer van Schaijk) de iconen van onze eigen danscultuur.

Grote vraag is bij elke kunstenaar: doorstaat iemands werk de tand des tijds? Uit een oeuvre van vijftig balletten spreken kenners steevast over zijn bewerking van Romeo en Julia (1967), bovengenoemd Monument en Vier letzte Lieder (1977) dat met enige regelmaat op het programma staat. Het Nationale Ballet koos voor Ginastera uit 1976, zeker geen hoogtepunt uit Van Dantzigs oeuvre, eerder een wat zoetsappig kruip-door-sluip-door-vormballet. Toch overtuigt de lyriek wel in het korte duet Voorbij gegaan ( 1979) waarin Anna Tsygankova en een zwaar hijgende Casey Herd mooi dansen.

Hoewel getekend door de tijd (vooral de elektronische muziek van Jan Boerman), blijft het gedanste psychodrama Monument zijn theatrale zeggingskracht houden. De ontluikende homoseksualiteit van de jongen, een rol van Roman Artyuskin, en zijn onsympathieke ouders, is als coming of age-drama aansprekend. Ongelooflijk mooi blijft het decor van Toer van Schaijk en het licht van Jan Hofstra. Van Schaijks 7e Symfonie op de gelijknamige muziek van Beethoven is de verrassing van de avond. Tijdloze ‘balletteske’ swing van het hele ensemble. Niet altijd synchroon, wel mooi.

Portret van jubilerende Rudi van Dantzig op nrc.nl/kunst