4x Edinburgh

Er is meer dan doedelzakmuziek en whiskey in de Schotse hoofdstad. Vier reistips voor Edinburgh in 48 uur.

Kunst door Tracey Emin: Ook zijn er provocerende teksten in neonlicht (‘My cunt is wet with fear’) Foto Paul Faassen
Kunst door Tracey Emin: Ook zijn er provocerende teksten in neonlicht (‘My cunt is wet with fear’) Foto Paul Faassen

De Schotse hoofdstad Edinburgh is de afgelopen jaren in de zomer tot een zeer druk bezochte festivalstad uitgegroeid: duizenden bezoekers uit de hele wereld komen er naar toe om het Edinburgh International Festival te bezoeken, met opera, theater, dans en muziek. En steeds populairder wordt ook het Fringe festival, waar comedians uit de hele wereld een open podium krijgen om hun kunsten vertonen. Ruim anderhalf miljoen kaartjes werden daarvoor afgelopen jaar verkocht. Dat is allemaal in augustus. Reden om in die maand de stad te vermijden, tenzij je een wensenlijstje hebt van welke voorstelling je wilt bezoeken, en voor in de rij wilt staan.

September is een betere tijd om de Schotse hoofdstad te bezoeken, omdat het er dan minder druk is. Maar iets van de festivalsfeer hangt er nog wel, en er zijn nog onderdelen die wel te bezoeken zijn, zoals deze september de expositie van Tracey Emin in het Schots museum voor moderne kunst.

En daarnaast is Edinburgh een prettige stad, grootsteeds, maar toch overzichtelijk. Met een sfeervolle oude stad op de heuvels, met op de hoogste het oude kasteel dat de stad domineert. Daaronder de nieuwe stad, waar modern gewinkeld kan worden. Er is meer dan doedelzakmuziek en whiskey in Edinburgh.

Edinburgh 1: Kunst: Tracey Emin

Een van de spraakmakendste Young British Artists, Tracey Emin, heeft deze maanden een retrospectief van twintig jaar kunst in de Scottish Gallery of Modern Art in Edinburgh. Zalen vol gevarieerd werk van Emin (1963), die vooral kunst over haar persoonlijke leven maakt. Belangrijkste thema’s: seks, geweld en kinderen krijgen ja of nee. Een van haar bekendste werken, het onopgemaakte bed, waarin ze ooit zelf lamgezopen lag en zelfmoordgedachten kreeg, en dat ze vervolgens als kunstwerk voor 150.000 pond aan verzamelaar Saatchi verkocht, staat er. De drankflessen, pillen, scheermesjes en slordig weggeworpen kousen zijn zorgvuldig uitgestald, voor het eerst sinds tien jaar. Ook zijn er provocerende teksten in neonlicht (‘My cunt is wet with fear’), tekeningen, brieven en monoprints over haar abortus, verkrachting (ze werd als 13-jarige verkracht). En filmpjes en installaties, plus een zinken bad met prikkeldraad en dor hout, getiteld: Zelfportret. Opvallend esthetisch zijn de grote dekens waarop ze teksten appliqueert. De teksten zijn soms wrang, de kleuren die ze gebruikt zoet en zacht. Een must voor wie in 2002 het overzicht in het Stedelijk Museum van Amsterdam gemist heeft, of wie een korte introductiecursus wil in het werk (en leven) van een van de controversieelste kunstenaars van Groot-Brittannië. Tot 9 november.

Edinburgh 2:Natuur: Brass Rock

Meeuwen krijsen onophoudelijk in Edinburgh, havenstad aan de wijde zeearm Firth of Forth. De natuur en het water zijn nooit ver. Met de trein amper een half uurtje naar het oosten, kom je al aan de kust bij de vogelrijkste gebieden van Europa. In North Berwick (spreek uit bèrrek) heeft de Schotse vogelbescherming een uitkijkpost gebouwd, het Scottish Seabird Centre. Met telescopen en zelf bedienbare webcams, zodat je de vogels op verschillende eilanden dicht bij de kust goed kan bekijken, zonder dat je al het dierlijk gekwetter verstoort of uitglijdt over de vogelpoep. Verbazingwekkend dichtbij kan je de vogels halen met die camera, je ziet de pissebedden tussen hun poten lopen. Je hoort de vogels ook kakelen en krijsen. Spectaculair is Bass Rock, het vogeleiland dat je vlak voor de kust ziet liggen. Je ziet de tienduizenden Jan van Genten die de rots bewonen van zeer dichtbij. Per webcam en sterke telescoop. Maar waar zijn de papegaaiduikers, de clowns der zeevogels, symbool voor de Schotse zeevogelrijkdom? ‘Die zijn eergisteren voor zeven maanden naar zee gevlogen’, zegt de medewerker van het Scottish Seabird Centre. Webcams ook op www.seabird.org

Edinburgh 3:Culinair: waterkant

Edinburgh heeft een culinaire kant: de waterkant. Zoals zo veel havensteden hoopt Edinburgh de oude verlaten havengebieden op te kalefateren. Dat is deels gelukt in de havenwijk Leith. De nieuwgebouwde Ocean Terminal daar is een winkelcentrumramp. Maar in de oude havenwijken van Leith, aan kanalen en sluizen, zijn veel restaurantjes opgebloeid. Zoals Fishers Bistro, een visrestaurant onder een oude vuurtoren, aan The Shore. Of The Kitchin, een Schots specialiteitenrestaurant gemengd met Franse kookkunst, aan de Commercial Quay. Ze hebben een Michelinster. Goedkoper, maar niet slecht is het eten in het voormalige veerboothuis, A Room in Leith, aan de Dock Place. Wie echt al etend van het zee-wateruitzicht wil genieten, moet Edinburgh uit. Op nog geen twintig minuten ten westen van de stad, ligt aan de zeearm Firth of Forth het dorpje Queensferry. Dat ligt bij de beroemde roodgeschilderde stalen spoorbrug uit 1890, naar een ontwerp van ingenieur Benjamin Baker. Wie chique wil eten met uitzicht op de brug en The Firth of Forth kan terecht bij Orocco Pier, 17 Highstreet, Queensferry, www.orrocopier.co.uk

Edinburgh 4: Literair: Harry Potter

Indrukwekkend is de lijst van schrijvers die hun oorsprong in Edinburgh vinden: Walter Scott (Ivanhoe), Robert Louis Stevenson (Schateiland en Dr Jekyll en Mr Hyde), Arthur Conan Doyle (Sherlock Holmes), Ian Rankin (van de Inspector Rebus thrillers). Ook de grootste literaire sensatie van de afgelopen decennia is geboren in Edinburgh: Harry Potter. Schrijfster J.K. Rowling was een arme, alleenstaande moeder die haar eerste Potterboek schreef in verschillende cafés in Edinburgh, slapend kind in de kinderwagen. Eén café is inmiddels tot Chinees verbouwd, het andere, The Elephant House, noemt zich nu ‘The Birthplace of Harry Potter’. Het café is te vinden op de George IV brug, midden in de oude stad, vlakbij de burcht die Edinburgh domineert. Het kasteel lijkt wel wat op Zweinstein, de kostschool van tovenaarsleerling Potter uit Rowlings boeken. De wat magische sfeer van oud Edinburgh heeft haar zeker geïnspireerd. Neem de wapenspreuk op de toegangspoort boven de Edinburghse burcht: Nemo me impune lacessit, niemand verstoort mij ongestraft. In de Potterboeken wordt de draak gestoken met Edinburgh. Want boven de poort van Zweinstein staat: Draco dormiens nunquam titillandus: kietel nooit een slapende draak. Rowling is nu een van de rijkste vrouwen ter wereld en een van haar huizen staat in...Edinburgh.