Zonder familie de aarde in

Rotterdam heeft veel minder eenzame begrafenissen dan Amsterdam of Den Haag.

Rien Vroegindeweij liet zijn vers bij het gemeentelijke bloemstuk achter Tiggelen, John van

Ongeveer twee jaar geleden kreeg ik van de Amsterdamse dichter F. Starik het verzoek om een Rotterdamse afdeling van de stichting De Eenzame Uitvaart op te richten. Of op z’n minst te bekijken of die mogelijkheid er in zat. In Groningen en Amsterdam werden al geruime tijd ‘eenzame uitvaarten’ verzorgd. Den Haag en Utrecht zouden spoedig volgen. Dan kon Rotterdam toch niet achterblijven.

Starik was ooit, in navolging van Bart F.M. Droog in Groningen, in Amsterdam begonnen met de poëticale bijstand aan het graf van eenzame overledenen. Hij richtte ook de landelijke stichting De Eenzame Uitvaart op. Het doel van de stichting is iemand die in eenzaamheid is overleden en die wellicht geen vrienden of familie heeft een gedicht te schrijven en aan het graf voor te lezen.

Hoe doe je zoiets en bij wie moet je zijn? Na enig speurwerk kwam ik er achter dat er in Rotterdam een Dienst Stedelijke Zorg bestaat, die onder meer verantwoordelijk is voor de uitvoering van de Wet op de lijkbezorging. Deze wet voorziet er in dat iedereen een menswaardige begrafenis of crematie krijgt.

Ik legde de vraag schriftelijk voor aan de directeur van de Dienst Stedelijke Zorg. Een maand later antwoordde zij dat men reeds in een bescheiden en passende geste voorziet door namens de gemeente Rotterdam een bloemstuk op de kist van de overledene te leggen. Bovendien kwam het zelden voor dat er geen belangstellenden uit de persoonlijke sfeer van de overledene bij de uitvaart aanwezig waren.

De ervaring leert dat directeuren nooit van een genomen besluit terugkomen. Misschien kon de politiek hier iets betekenen. Ik schreef een brief aan de wethouder van Sociale Zaken, maar daar heb ik nooit antwoord op gekregen. Op dat moment was Leefbaar Rotterdam de dominante partij in het bestuur en de raad, meer een partij van de ongebluste kalk dan van de funeraire geste.

Toen er in 2006 een nieuw bestuur aantrad, heb ik het plan aan de nieuwe wethouder voorgelegd. En jawel, per kerende post, werd het plan omarmd en niet veel later zat ik met Starik bij de Dienst Stedelijke Zorg aan tafel en werd het contract getekend.

De ‘Poule des doods’ was er snel, een zestal dichters was bereid mee te werken. Bij toerbeurt zouden we een eenzame uitvaart verzorgen. In november 2007 verzorgde ik als coördinator de eerste eenzame uitvaart in Rotterdam. Een man alleen, weinig over bekend. Ik deed mijn best op een gedicht voor iemand „die voor mij bestaat nu hij er niet meer is”.

Op een koude novemberochtend wachtte ik bij de ingang van de Algemene Begraafplaats Crooswijk op de lijkwagen. In Amsterdam is er een korte samenkomst in de aula, waarbij muziek wordt gespeeld en koffie wordt gedronken, maar in Rotterdam gaat de lijkwagen direct naar het graf. Terwijl de kist met daarop het bloemstuk van de gemeente Rotterdam zakte, las ik mijn gedicht.

Inmiddels is er bijna een jaar verstreken sinds het contract werd getekend. Terwijl over deze periode in Amsterdam zestien eenzame uitvaarten werden verzorgd en in Den Haag elf, vond in Rotterdam pas onlangs de tweede eenzame uitvaart plaats. Is daaruit de eenvoudige conclusie te trekken dat er in Rotterdam minder in totale eenzaamheid wordt gestorven dan in de andere grote steden van ons land? Wonen er in de grote havenstad Rotterdam minder mensen alleen, sans famille, dan in de grote cultuurstad Amsterdam of in het diplomatendorp Den Haag? Of is de sociale samenhang in Rotterdam groter en is er altijd wel een vriend, een kennis of een buur die de overledene naar zijn laatste rustplaats wil begeleiden?

Uit Amsterdam bereikte mij de suggestieve vraag waarom er in Rotterdam zo weinig eenzame uitvaarten zijn. Ik heb er geen antwoord.

Jaarlijks worden er in Rotterdam ongeveer 130 doden door de Dienst Stedelijke Zorg aan de uitvaartonderneming overgedragen en in de stille uren van een vroege ochtend ter aarde besteld. Maar zoals mij al in het begin werd verzekerd, komt het hoogstzelden voor dat er niemand uit de persoonlijke sfeer van de overledene bij de uitvaart aanwezig is. Gelukkig maar. Ik kan toch moeilijk alle begraafplaatsen gaan controleren of er iemand zonder belangstellenden wordt begraven.

Rien Vroegindeweij

    • Rien Vroegindeweij