Oei, alweer een paradijs dat is mislukt

Brigitte Grignet ‘Mevrouw Ernestina op Isla Meulin’ (2007) ChiloŽ, Chile Dec 2006/Jan 2007: 102Y-053-004 Isla Meulin, ChiloŽ, Chile 2007 Grignet, Brigitte

Tentoonstelling Empty Paradise T/m 21 september 2008, Fotomuseum Den Haag, Stadhouderslaan 43. Di t/m zo 12-18u. Inl. 070 -3381144 of fmdh.nl

Musea doen veel aan rolstoeltoegankelijkheid. Dus heeft het Fotomuseum in Den Haag een rolstoel-oprijlaan en zit er een liftje tussen de verdiepingen. Maar wie dan denkt een rolstoelparadijs te betreden, vergist zich. Wie gerolstoeld de tentoonstelling wil bekijken heeft een verrekijker nodig. Van dichtbij en onderaf lijkt het glas in de lijsten namelijk op een spiegel. En de bijschriften hangen te hoog en in te kleine lettertjes.

Vast vanwege arbo-regels voor het museumpersoneel. Gek toch. Je zou denken dat een beschaving die een karretje op Mars kan laten rijden ook rolstoelverhogers voor kunstkijkers kan verzinnen.

De aanwezigheid van een rolstoeler is toeval natuurlijk, maar wel erg toepasselijk bij een tentoonstelling die Empty Paradise heet. „Het verlangen naar het paradijs, naar een volmaakte wereld, bewijst in deze tentoonstelling een loos streven te zijn.” De zaaltekst zegt het zelf.

Empty Paradise is een internationale groepstentoonstelling (14 deelnemers, 120 werken) rond een idee: het verlangen naar het paradijs. Of beter gezegd, het loze verlangen want de tekst bij de ingang heeft de uitkomst al verklapt.

Dergelijke thematische exposities moeten het vooral hebben van de samenhang tussen en gezamenlijke overtuigingskracht van de diverse onderdelen. Bij te grote onderlinge verschillen verdampt het idee, bij teveel van hetzelfde wordt het een uniforme klont. De oplossing wordt, hoe kan het ook anders, meestal in het midden gezocht. Zo ook deze keer.

Er zijn documentair getinte bijdragen – een reportage over een geïsoleerd schiereilandje in het zuiden van Chili, gemaakt door de Belgische Brigitte Grignet; persoonlijk getinte alledaagsheid in Europese reisfoto's van de Finse Arja Hyytiäinen; klein absurdisme in de Oost-Europese foto's van de Tsjech Igor Malijevský. Maar conflict of actualiteit worden gemeden want het paradijs moet wel een beetje denkbeeldig blijven.

Dus meandert tussen de ‘documenten’ het schimmige en dromerige – kamers, beesten en bospaadjes in de onscherpte want met een lensloze camera gemaakte foto’s van de Amerikaan Keith Carter; doorkijkjes met spiegelende of gebroken ramen (Cesare Bedognè, Italië); raadselachtige portretten getoverd uit de digitale trukendoos (Ingmar Lemmens, Nederland). Maar hoe onbestemd ook, het blijft allemaal herkenbaar en vooral: voorstelbaar. Het paradijs moet tenslotte ook niet weer té denkbeeldig worden.

Aan de individuele fotoreeksen ligt het niet. De vervreemdende zelfportretten van Laurence Demaison (Frankrijk) mogen dan net als de combinatie van desolate stadshoekjes en kil-strakke portretten van Géraldine Jeanjean (idem) wel erg voor de hand liggend zijn, ze zijn kwalitatief goed. Maar ze zijn bij elkaar wel heel veel opgelegde bedoeling. Oei, alweer een mislukt paradijs denk je onwillekeurig bij de volgende eenzame straat, duistere lucht of gebroken blik.

Al mag je vermoeden dat Empty Paradise niet bedoeld is om te overtuigen. Een paradijselijke tentoonstelling over een onbestaanbaar paradijs, dat kan natuurlijk niet. Empty Paradise is als ieder paradijs gewoon een aards tranendal.

    • Eddie Marsman