Mug raakt niet in de war van DEET, hij vindt het gewoonweg smerig

Actiefoto van Aedes albopictus of Aziatische tijgermug. foto Bloomberg NEWS This is an undated handout of an Aedes albopictus, or Asian Tiger mosquito, feeding on human skin. Source: U.S. Center for Disease Control via Bloomberg News Bloomberg News

Muggen raken niet gedesoriënteerd van het bekende insectenwerende middel deet. Dat maakten entomologen van de University of California (Davis, vs) vorige week duidelijk in de Proceedings of the National Academy of Sciences (Early Edition, 18 augustus). Daarmee rekenen ze af met de gangbare wetenschappelijke verklaring. “Wanneer de mug te dichtbij komt, werkt de deet op het zenuwstelsel van de mug”, staat op de website van Tropenzorg, dat in Nederland deet-producten levert. Maar de insecten vinden de stof simpelweg vies, schrijven onderzoekers Walter Leal en Zainulabeuddin Syed.

In tropische landen redt deet levens. deet is n,n-diethyl-meta-toluamide. Het Amerikaanse leger ontwikkelde de stof na de Tweede Wereldoorlog; nu zijn deet-lotions wereldwijd het meest gebruikt. Het weert muggen (die malaria en dengue overbrengen), vliegen en zelfs teken – geen insecten maar spinachtigen.

Maar waarom die dieren voor deet op de vlucht gaan, staat niet vast. De lotion trekt denguemuggen (Aedes aegypti) juist áán, bleek in 1999 al uit onderzoek van Oregon State University. En ook fruitvliegen hebben geen uitgesproken afkeer van verdunde deet, toonden New Yorkse onderzoekers rond Leslie Voshall dit voorjaar aan in Science. De werking van deet openbaart zich pas als er eten, inclusief de mens, in de buurt is, zo was de gangbare hypothese. Wordt eten gemengd met deet-oplossing, dan verliest het zijn aantrekkingskracht. Specifieker zou de geur van 1-octen-3-ol, een geurstof in menselijke adem, gemaskeerd worden. Muggenantennes reageerden in het lab veel minder sterk op 1-octen-3-ol als er in de damp ook deet zat, concludeerde Voshall.

Maar die waarneming klopt niet, zeggen de Californische entomologen nu, want de meetmethode werkt niet. In de opzet wordt lucht langs twee filterpapiertjes geblazen, de één met deet en de ander met 1-octen-3-ol. De onderzoekers ontdekten dat deet het andere filterpapier aantast, zodat daaruit veel minder 1-octen-3-ol vrijkomt. Nogal wiedes dat vliegen het dan niet ruiken.

Dat brengt het oude idee dat deet gewoonweg vies is, weer terug op tafel. De Californiërs zagen dat muggen niet landen op een vel papier met deet. Een heel andere uitkomst dus dan in Vosshalls proeven. Leal mailt: “Het is muggen versus fruitvliegen.” Muggen ruiken deet, en ze vermijden het, concludeert Californië.

Vosshall toont zich nog niet overtuigd. “Onze conclusies worden ook onderbouwd door experimenten in muggen en celculturen. Ik ben nog steeds bezig de publicatie van Leal te evalueren, dus daar kan ik nog geen commentaar op geven.” Hester van Santen