Banken in geldnood vechten om spaartegoeden

Sinds het uitbreken van de kredietcrisis zitten veel financiële instellingen om liquide middelen verlegen. Ze keren daarvoor terug naar één van hun pijlers: spaartegoeden.

Illustratie Rhonald Blommestijn Blommestijn, Rhonald

Het was geen goed idee. Het was zelfs een heel gevaarlijk idee. Toen een spaarder onlangs ruim 30.000 euro weghaalde bij vermogensbeheerder Robeco en onderbracht bij Icesave, de hogerenterekening van de IJslandse bank Landesbanki, werd hij gewaarschuwd. „U kunt uw geld beter veilig bij ons laten. Bij die IJslandse bank loopt u het risico uw geld kwijt te raken als ze failliet gaan.” De spaarder, die niet met zijn naam in de krant wil, ging zelf op onderzoek uit bij De Nederlandsche Bank en ontdekte dat zijn geld wel degelijk veilig was, al zou hij de eerste 20.000 euro wel bij de centrale bank in Reykjavik moeten gaan halen.

Maar de reactie van Robeco – onderdeel van de Rabobank – maakt duidelijk dat er om iedere spaarder wordt gevochten. Die spaarder zat de laatste jaren in het verdomhoekje. De rente was laag en banken konden zoveel geld als ze nodig hadden krijgen op de internationale geldmarkt. Maar alles is nu anders. De kredietcrisis zorgde voor dalende beurskoersen en het opdrogen van de geldmarkt.

Nieuwe, agressieve spelers hebben intussen de Nederlandse markt ontdekt. Zij profiteren van het internettijdperk: klanten kunnen snel hun spaargeld overhevelen van de ene naar de andere bank. Dit bleek de afgelopen maanden niet alleen door het succes van Landesbanki, maar ook door de miljarden aan spaargeld die in korte tijd bij de Rabobank binnenkwamen toen rivaal Fortis in de problemen kwam.

Een van de nieuwkomers op de markt heeft zich direct de woede op de hals gehaald van Rabobank-topman Bert Heemskerk, die waarschuwde dat de consument uit moest kijken met het toevertrouwen van spaargeld aan buitenlandse partijen. Die zouden dat roekeloos investeren en daardoor zulke hoge rentes kunnen bieden.

Een reactie uit onmacht, zo lijkt het. Icesave haalde in haar eerste maand (juni) 25.000 klanten binnen en zit nu op circa 75.000. „Wij zijn nieuw en bieden een hogere rente dan de Nederlandse banken, dat brengt roering op de markt”, zegt algemeen directeur Nederland Bas Stoetzer van Landesbanki. Het is een beetje als de reus die uithaalt naar kleinduimpje. Immers, Icesave mag sinds de introductie een flink aantal klanten hebben getrokken, Rabobank is met een marktaandeel van 41 procent – goed voor een spaarvermogen van ruim 100 euro – koploper in Nederland. Stoetzer en mede-directeur Robert Verwoerd kunnen zich niet goed voorstellen dat de grootbanken zich bedreigd voelen. „De spaarmarkt is groot en wij pakken maar een klein stukje.”

Maar de onrust in de financiële sector heeft de verhoudingen op scherp gezet. Banken worden al een jaar geraakt door de kredietcrisis. Ze hebben vaak honderden miljoenen of zelfs miljarden moet afschrijven op risicovolle beleggingen die waren gelieerd aan de Amerikaanse huizenmarkt, beleggingen die plots weinig tot niets meer waard bleken te zijn.

Bovendien, en dat kwam mogelijk nog harder aan, droogde door de crisis ook de internationale geldmarkt op. Banken vertrouwden elkaar niet meer en leenden elkaar weinig geld meer uit. Het geld dat nog wel te verkrijgen was, werd veel duurder. Deze voor banken dramatische ontwikkeling is nog altijd gaande. Het gevolg is dat veel banken naarstig op zoek zijn naar geld en dat wordt deels gevonden in een zeer traditionele vorm: spaargeld van particulieren.

„Er is een liquiditeitscrisis gaande. Iedereen wil spaargeld ophalen”, aldus Stoetzer. De strijd om het geld is hevig en zal voorlopig doorgaan, zo voorspelde topman Floris Deckers van Van Lanschot al eerder. „De spaarmarkt is een van de weinige markten waar je momenteel op kan concurreren. De strijd om spaargeld zal heviger worden.”

Afgelopen week bleek dat de Rabobank in twee maanden 3 miljard euro had binnengehaald van particuliere spaarders. Het geld kwam grotendeels van het in problemen verkerende Fortis. De omvang van het spaargeld dat werd verplaatst was enorm, normaal haalt Rabobank dit bedrag in een jaar binnen. Het laat ook zien dat klanten steeds minder trouw zijn aan hun eigen bank.

De traditionele wijsheid dat de consument in tijden van een neergaande economie en onrustige financiële markten eerder zijn toevlucht neemt tot de ‘veilige’ spaarrekening lijkt ook niet meer op te gaan. Sinds een jaar immers zijn de beurzen onrustig en dalen de koersen fors. Aan de instroom van nieuw spaargeld, zoals berekend door De Nederlandsche Bank, is dat niet af te lezen: de groei van de spaartegoeden neemt wel toe, maar niet in een veel hoger tempo dan de afgelopen jaren.

Aangemoedigd door de koersdalingen op de beurs haalt de consument wel geld weg uit bijvoorbeeld beleggingsfondsen, zo bleek eerder deze maand uit een DNB-publicatie. In het tweede kwartaal daalde het vermogen van Nederlandse beleggingsfondsen met 6 procent, ofwel 5 miljard euro, door een combinatie van koersdalingen en consumenten die hun geld verplaatsten. Dit geld stroomde niet allemaal door naar spaarrekeningen, bleek ook uit de DNB-cijfers. Het lijkt erop dat de consument het geld grotendeels gebruikte voor gewone uitgaven – wat niet vreemd is gezien de fors gestegen inflatie en het op peil blijven van de consumentenbestedingen.

Dat er om Nederlandse spaartegoeden wordt gevochten is niet nieuw. Al jarenlang is een aantal Turkse banken – waaronder AK Bank, Anadolubank, Credit Europe Bank en DHB Bank – actief op deze markt en onlangs roerden ook Russische instellingen zich op de Nederlandse markt, die interessant is omdat Nederlanders relatief veel sparen. De Turkse banken waren rond het jaar 2000 de grote prijsvechters op de markt en ze behoren nog steeds tot de aanbieders met de hoogste rentes.

De grootbanken kunnen of willen niet meedoen in de strijd om de hoogste rente. „Wij willen niet tijdelijk de rente aanpassen en zo klanten binnenhalen, om vervolgens na een aantal maanden de rente weer te moeten terugschroeven”, zegt Arend Stolk, onderdirecteur product- en risicomanagement sparen en betalen bij Rabobank Nederland. De grootste bank van Nederland heeft niet echt last van de nieuwkomers , stelde Stolk. „Dat marktaandeel van rond de 40 procent hebben we al decennia.”

De marktleider op de spaarmarkt moet wel op zijn tenen blijven lopen. Verwacht wordt dat de Nederlandse markt nog meer nieuwe spelers zal aantrekken. Of het nu de binnenlandse pensioenfondsen zijn zoals PGGM en Loyalis, die onlangs samen met KAS Bank spaarproducten introduceerden, of dat meer buitenlandse banken hier zullen neerstrijken. „Ik verwacht dat meerdere banken het veld nog zullen betreden”, zegt Stoetzer van Landesbanki.

Nieuwe spelers zullen zich zeker in het begin willen onderscheiden en dus is de kans groot dat zij met nog hogere rentes komen dan de huidige koploper Icesave. Voor de consument die tijd heeft om zich te verdiepen in de diverse rente-aanbiedingen is het een lucratieve zaak. Een speler als Landesbanki profiteert daar nu van met Icesave, maar dat kan snel weer voorbij zijn, zo blijkt uit de opmerking van de spaarder die onlangs de IJslanders verkoos boven Robeco: „Als er een aanbieder komt met een betere rente stap ik weer over.”