Nigeria twijfelt over oprechtheid van zijn president

De verkiezingen in Nigeria vorig jaar waren volgens waarnemers frauduleus. Nu vragen Nigerianen zich af of de nieuwe president oprecht is bij het bestrijden van wanbestuur.

Het vergt veel geld en moeite in Nigeria om gerechtigheid te bereiken. Kayode Fayemi verloor vorig jaar onmiskenbaar door bedrog de gouverneursverkiezingen in zijn deelstaat Ekiti. Hij zocht soelaas bij een verkiezingstribunaal. Hij liet agenten van Scotland Yard overvliegen, die de vingerafdrukken bestudeerden op de stembiljetten. Zijn rivalen probeerden hem om te kopen met smeergeld en een ministerspost. „Het is droevig dat de rechters democratie in Nigeria moeten brengen”, zegt hij aan de vooravond van de uitspraak door het tribunaal.

Verkiezingstribunalen zoals die voor Kayode Fayemi verklaarden dertien deelstaatverkiezingen ongeldig sinds ruim een jaar geleden Umaru Yar’Adua president werd van Afrika’s volksrijkste natie. Dit wijst erop dat de nieuwe regering wanbestuur wil bestrijden. Evenveel andere verzoekschriften voor annulering van omstreden uitslagen werden echter op twijfelachtige gronden afgewezen. Fayemi verloor gisteren zijn zaak en ging in hoger beroep.

De rechter in Ekiti erkende dat er onregelmatigheden hadden plaatsgevonden, maar onvoldoende om de uitslag te beïnvloeden. Een onderzoekscommissie van het Huis van Afgevaardigden onthulde eerder dit jaar dat politici bijna twintig miljoen dollar uitgaven om rechters van de verkiezingstribunalen om te kopen.

Een gelofte om de wet te eerbiedigen klinkt in de Nigeriaanse context bijna als een oproep tot revolutie. Toch is dat het mantra van de nieuwe Nigeriaanse president. Daarmee staat Yar’Adua in groot contrast met zijn bazige voorganger Olusegun Obasanjo. Maar er bestaan grote twijfels over Yar’Adua. De ironie wil dat ook hij door fraudeleuze verkiezingen de macht verwierf. Misschien tracht zijn regering daarom aan geloofwaardigheid te winnen door de zondes ten tijde van Obasanjo te bestraffen. Het middel om corruptie te bestrijden, maar ook om tegenstanders uit te schakelen, is de Commissie voor Economische en Financiële Misdaden (EFCC). Die klaagde tot nu toe negen voormalige gouverneurs aan, onder wie medestanders van Obasanjo.

Yar’Adua lijkt een asceet in vergelijking met Obasanjo, onder wiens bestuur (1999-2007) een geschatte vier tot acht miljard dollar ‘verdween’. Het goede aanzien van Yar’Adua maakt sommige waarnemers optimistisch. „Vroeger werd je voor corruptie beloond met een ministerspost of hoge baan in een bedrijf. Nu loop je het risico van arrestatie”, zegt econoom Paul Uma Kalu in de hoofdstad Abuja. Yar’Adua’s woordvoerder spreekt over een frisse wind door de overheidsgebouwen. „Er komen ingrijpende hervormingen aan.”

Obasanjo krijgt de volle laag. Naaste medewerkers en familie zitten in de cel of verloren hun politieke posten. „Obasanjo wordt langzaam politiek afgemaakt”, voorspelt de voormalige presidentskandidaat Pat Utomi. Volgens hem zal ook Yar’Adua de anticorruptiecampagne misbruiken voor politiek gewin. „De EFCC richtte zich onder Obasanjo op diens politieke vijanden, een dergelijke selectieve aanpak zal ook onder Yar’Adua plaatshebben”.

„Baba go slow”, noemen Nigerianen in het zuiden Yar’Adua spottend, een verwijzing naar de ellenlange files in de steden. Zij hoopten op snellere en meer ingrijpende hervormingen. Yar’Adua is afkomstig uit de noordelijke deelstaat Katsina, waar hij gouverneur was. Zuidelijke analisten zien in hem een twijfelende president met een verdeelde regering. „Onzin”, zegt een commentator uit het noorden, „het is zijn stijl om de kat uit de boom te kijken”.

Nigeria is vermoedelijk het moeilijkst bestuurbare land van Afrika, mede wegens de omvang. De historische tegenstellingen tussen het overwegend islamitische noorden en christelijke zuiden dreigden sinds de onafhankelijkheid in 1960 herhaaldelijk het land te verscheuren. Tribale spanningen tussen Yoruba’s, Ibo’s, Hausa’s en Ijaws leidden tot een oorlog en ander grof geweld. De miljarden dollars aan olie-inkomsten bedorven de economie en politiek; de ruim 140 miljoen Nigerianen aanbidden de consumptiemaatschappij, maar zijn vergeten te werken aan ontwikkeling.

Fayemi Kayode in Ekiti behoort met Pat Utomi tot een kleine groep jonge en progressieve politici. Nigerianen nemen de beloftes van politici nauwelijks meer serieus. Fayemi bestrijdt die moedeloosheid. Zelfs de meest corrupte natie van het continent kan veranderen, betoogt hij. „We kunnen de hebzucht en corruptie bestrijden door naar onze oude waarden terug te grijpen. Op plaatselijk niveau blijkt nog veel mogelijk.”

De zakenman John Andeleki in Lagos omschrijft Nigeria als een mislukte staat. Hij zegt: „De staat levert de Nigeriaan geen water, geen veiligheid, geen scholen en geen ziekenhuizen. We ervaren het als een traktatie als er stroom is om een lampje aan te doen.”

Een falende staat biedt goede kansen voor zakenlui met durf. Osaze Osifo keerde na het einde van het militaire bestuur in 1999 terug uit ballingschap en handelt in aandelen. „Door de hoge olieprijzen circuleert er ontzaglijk veel geld in de economie en de banksector groeit razendsnel”, vertelt hij. „Ik verwacht dat de bankiers hervormers zullen worden, zij willen met schone handen zaken doen wegens hun relaties in het buitenland. In de traditie van Nigeria doen politici niets voor de bevolking en ook Yar’Adua luidt geen nieuw begin in.”

    • Koert Lindijer