Ha! De dollar valt

Er zit een element van schadenfreude in de manier waarop de verzwakking van de dollar wordt gadegeslagen.

De vraag is of alternatieven als de yuan zo fijn zullen zijn.

Illustratie Bas van der Schot Schot, Bas van der

Lieverd, heb je wel een stapeltje yuans bij je, gewoon voor de zekerheid? Eens zal deze vraag misschien routine zijn voor mensen die op reis gaan. Zal over enkele decennia de Chinese munt die functie kunnen vervullen, zoals de Amerikaanse dollar het geld is waar je in nood altijd en overal ter wereld mee terecht kunt? De rol van een munt hangt nauw samen met de macht die de uitgever heeft. Het Britse pond was in de negentiende eeuw en het begin van de twintigste dé wereldmunt. Toen de Britse hegemonie taande, schoof de nieuwe wereldmacht Amerika haar eigen valuta naar voren: in 1944 werd de dollar formeel de maat aller dingen, de as waarom het internationale financiële stelsel draaide.

Ondanks allerlei veranderingen is de dollar die centrale rol blijven vervullen. De munt is deel van viervijfde van alle valutatransacties, beheerst de samenstelling van de internationale deviezenreserves, is de afrekeneenheid voor vrijwel alle grondstoffen en inderdaad: je kunt er overal mee terecht. De dollar is ook een symbool voor alle goeds en kwaads dat de wereldmacht Amerika wordt toegeschreven: van imperialisme tot benijdenswaardige welvaart, van popcultuur tot complottheorie.

Geen hegemonie duurt voor altijd. De recente koersdaling van de dollar, tot een dieptepunt van 1,60 dollar per euro vorige maand, heeft dan ook de gedachte gevoed dat de verzwakking van de munt een vroege aankondiging is van de tanende dominantie van de VS in de wereldeconomie en–-politiek. Met de opkomst van China, India en Rusland lijkt de wereld op weg naar een nieuw en wankel machtsevenwicht, waarin niet langer één macht de dienst uitmaakt. De binnenlandse én buitenlandse verschuldiging duidt op een onhoudbaar uitgavenpatroon én een dreigende imperial overstretch die de nadagen van menige vorige wereldmacht kenmerkte.

Of dit werkelijk het geval is, kan nog niet worden gezegd. Er zit een element van schadenfreude in de manier waarop de verzwakking van de dollar wordt gadegeslagen. Het Amerika van George Bush is bijzonder impopulair, maar dat kan na de uitslag van de komende presidentsverkiezingen radicaal veranderen. De koers van de dollar is recent opgeveerd tot 1,46 dollar per euro, die niet langer uitzonderlijk is: ook in 1995 stond de dollar zo laag als nu.

Wisselkoersen zijn vrijwel niet te voorspellen, en niemand weet of de Amerikaans munt op het punt staat te herstellen, of dat dit een tijdelijke piek is waarna een nog diepere val volgt. Maar ook in dat laatste geval: is de teloorgang van de dollar wel zo wenselijk? De euro zou dan een tijdelijk alternatief zijn, maar Europa zal in het beste geval één van de machten zijn die elkaar straks in de wereldeconomie in evenwicht houden.

De wereldeconomie werd tot nu toe gedomineerd door een gezonde concurrentie tussen bedrijven uit industriestaten in een door allen gewenst open systeem. Maar, zoals de econoom en voormalige minister van Financiën onder Bill Clinton, Larry Summers, deze week zei: het momentum komt nu steeds meer van landen met autoritaire regimes die het verwerven van geopolitieke macht stellen boven het verbeteren van de levensstandaard van hun bevolking.

Een multipolaire wereld kan prima werken, maar loopt ook het risico te ontaarden in een strijd tussen systemen, met de munten als een van de machtsmiddelen. De premisse dat welvaartsgroei vanzelf leidt tot een representatieve democratie is misschien niet zo universeel als we denken. Singapore is een al bijna 50 jaar bestendig voorbeeld van een levensvatbaar autoritair kapitalisme. Waarom zou China dat niet kunnen worden?

De verblekende status van de dollar staat zo voor méér dan alleen het tanen van de Amerikaanse hegemonie. Hij drukt ons met de neus op de mogelijke alternatieven. Zoals het er nu naar uitziet streeft China de Verenigde Staten over een jaar of dertig in absolute economische omvang voorbij. Wordt dat land de nieuwe economische wereldmacht? Voor wie zich vergenoegd in de handen wrijft bij de val van de dollar is er een passend Amerikaans gezegde: be careful what you wish for. In een toekomstige wereld waar de reiziger voor de zekerheid een stapeltje yuans bij zich heeft, is vrij reizen misschien wel niet zo vanzelfsprekend als nu.

Maarten Schinkel is economieredacteur van nrc.next en NRC Handelsblad. Dit is een ingekorte versie van de column die hij morgen zal uitspreken op clubavond ‘Goodbye Dollar’ van Club Interbellum, dat nrc.next mede organiseert.

    • Maarten Schinkel