‘Deze tekst kan met een lintje erom zó naar D66 ’

In de VVD wordt positief gereageerd op de concept-beginselverklaring die politiek leider Rutte gisteren presenteerde. Maar er klinkt ook kritiek, binnen en buiten de partij.

Rita Verdonk, oud-kamerlid van de VVD en nu een geduchte concurrent, heeft geen commentaar op de nieuwe concept-beginselverklaring die partijleider Mark Rutte gisteren presenteerde. Volgens haar woordvoerder heeft Verdonk het „te druk met andere dingen”.

De Tweede kamerfractie van de liberalen bespreekt het stuk van Rutte vandaag en morgen op een fractieweekend, maar veel weerstand lijkt er niet te zijn. In andere geledingen van de VVD is er kritiek, maar vooral behoedzaam. Onno Hoes, VVD-gedeputeerde in Noord-Brabant, liet toen hij vorig jaar een vergeefse gooi naar het partijvoorzitterschap deed al weten dat hij het herschrijven van de partijbeginselen geen goed idee vond. Voor een serieuze comeback in de peilingen moest de VVD de straat op, aldus Hoes, en de studeerkamer uit. Nu zegt hij „teleurgesteld” te zijn. „Het werd met een hoop pretenties omgeven, maar er staat nauwelijks iets nieuws in. Antwoorden op hedendaagse vraagstukken als globalisering, terreurbestrijding en het klimaat blijven uit, terwijl Rutte die van tevoren wel beloofde. Door de zeer exclusieve nadruk op onderwijs verdwijnen andere thema’s uit beeld.” Al met al past de tekst volgens Hoes beter bij een andere partij: „Dit kan met een lintje erom zó naar D66.”

D66-leider Alexander Pechtold kan „nog geen serieuze reactie op Rutte” geven, aldus zijn woordvoerder: hij neemt momenteel een kijkje op de Democratische Conventie in Denver, Colorado.

Erelid Hans Wiegel is wél om. „Toen Rutte met zijn schrijfplannen kwam, zei ik: is dat nou nodig? Beginselen zijn van alle tijden. Kiezers willen concrete vraagstukken opgelost zien. Kunnen we niet beter een urgentieprogram voor de komende twee jaar maken?” Dat laatste lijkt Wiegel nog steeds „een prima plan”, maar hij is ook tevreden met de beginselverklaring. Hij bespeurt geen nieuwigheden: „De nadruk op onderwijs klonk al in de jaren zestig bij VVD-Kamerlid Haya van Someren, die ervoor pleitte dat ook kinderen uit niet-gestudeerde milieus het beste uit zichzelf moesten kunnen halen.”

„Elke liberaal zal zich hierin kunnen vinden”, zegt Jeroen Diepemaat, voorzitter van de jongerenafdeling JOVD. Ook Diepemaat sprak zich eerder kritisch uit over Ruttes voornemen. Achter zijn voornaamste bezwaar van toen staat Diepemaat nog: „Hier wint de VVD geen nieuwe kiezers mee. De gemiddelde Nederlander leest geen beginselverklaringen.”

Wel ligt er een „mooi stuk”, vindt Diepemaat, die door Rutte twee keer tijdens een lunch over de inhoud geconsulteerd werd. „Dat was een uitwisseling van gedachten. Die had hij wel met meer mensen, hoor.” Op het komende VVD-congres in november verwacht Diepemaat „geen grote bezwaren” van de leden. „Geen enkele liberaal kan het hiermee oneens zijn. Aan de liberale kernwaarden van vrijheid, verantwoordelijkheid en verdraagzaamheid wordt niet gemorreld. Rutte is een optimist, net als elke liberaal. De nadruk op onderwijs is logisch: het liberalisme gaat uit van zelf verantwoordelijkheid nemen, en dan is onderwijs van cruciaal belang.”

Voor Agnes Kant, fractievoorzitter van de SP, zit daar nu juist de spanning. „Die onderklasse die Rutte wil verheffen is gegroeid onder de neoliberale kabinetten waar de VVD deel van uitmaakte, dus ik heb er weinig vertrouwen in dat dat goed komt. De nadruk op onderwijs, arbeid en minder bureaucratie onderschrijf ik van harte, maar de VVD vergeet dat daar een grote maatschappelijke solidariteit en een sterke publieke sector voor nodig zijn. De overheid kan haar handen niet aftrekken van de mensen die het allemaal níet lukt.”

Femke Halsema (GroenLinks) ziet Rutte in zijn tekst „welbewust naar links afslaan”, met „maakbaarheidsopvattingen die sterk lijken op die van Joop den Uyl uit de jaren zeventig”. Hier staat „de oude Rutte” weer op, volgens Halsema: een „zeer gematigde sociaal-liberaal”. „Politiek gezien vind ik dat moedig. Hij haalt er binnen zijn partij nogal wat mee overhoop. Maar inhoudelijk is het niet serieus te nemen. Rutte wil de onderklasse verheffen, wat mij betreft nogal ongelukkige bewoordingen, maar je hoort hem niet over de enorme onderwijs- en arbeidsmarktprogramma’s die dat vergt. Juist de VVD-koers van felle internationale concurrentie en een harde internationale politiek zorgt ervoor dat er veel mensen uitgesloten worden.”

Lees de VVD concept-beginselverklaring op nrc.nl

    • Sandra Heerma van Voss